<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/resources/xsl/jats-html.xsl"?>
<article article-type="research-article" dtd-version="1.1" xml:lang="ko" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
	<journal-meta>
		<journal-id journal-id-type="publisher-id">jksarm</journal-id>
		<journal-title-group>
		<journal-title xml:lang="ko">한국기록관리학회지</journal-title>
		<journal-title>Journal of Korean Society of Archives and Records Management</journal-title>
		</journal-title-group>
		<issn pub-type="ppub">1598-1487</issn>
		<issn pub-type="epub">2671-7247</issn>
		<publisher>
		<publisher-name xml:lang="ko">한국기록관리학회 </publisher-name>
		<publisher-name>Korean Society of Archives and Records Management</publisher-name>
		</publisher>
	</journal-meta>
	<article-meta>
		<article-id pub-id-type="publisher-id">jksarm_2019_19_02_25</article-id>
		<article-id pub-id-type="doi">10.14404/JKSARM.2019.19.2.025</article-id>
		<article-categories>
			<subj-group>
				<subject>Research Article</subject>
			</subj-group>
		</article-categories>
		<title-group>
			<article-title>국내 기록관리학 교과목 운영 현황 분석 및 개선 방안</article-title>
			<trans-title-group xml:lang="en">
				<trans-title>A Study on the Analysis and Improvement Plans of Curriculum Operation for Archives and Records Management in Korea</trans-title>
			</trans-title-group>
		</title-group>
		<contrib-group>
			<contrib contrib-type="author" xlink:type="simple">
				<name-alternatives>
					<name name-style="eastern">
						<surname>강</surname>
						<given-names>주연</given-names>
					</name>
					<name name-style="western" xml:lang="en">
						<surname>Gang</surname>
						<given-names>Ju-Yeon</given-names>
					</name>
				</name-alternatives>
				<xref ref-type="aff" rid="A1"><sup>1</sup></xref>
			</contrib>			
				<contrib contrib-type="author" xlink:type="simple">
				<name-alternatives>
					<name name-style="eastern">
						<surname>김</surname>
						<given-names>태영</given-names>
					</name>
					<name name-style="western" xml:lang="en">
						<surname>Kim</surname>
						<given-names>Tae-Young</given-names>
					</name>
				</name-alternatives>
				<xref ref-type="aff" rid="A2"><sup>2</sup></xref>
			</contrib>	
			<contrib contrib-type="author" xlink:type="simple">
				<name-alternatives>
					<name name-style="eastern">
						<surname>배</surname>
						<given-names>성중</given-names>
					</name>
					<name name-style="western" xml:lang="en">
						<surname>Bae</surname>
						<given-names>Sung Jung</given-names>
					</name>
				</name-alternatives>
				<xref ref-type="aff" rid="A3"><sup>3</sup></xref>
			</contrib>	
			<contrib contrib-type="author" xlink:type="simple">
				<name-alternatives>
					<name name-style="eastern">
						<surname>이</surname>
						<given-names>승채</given-names>
					</name>
					<name name-style="western" xml:lang="en">
						<surname>Lee</surname>
						<given-names>Seung Chae</given-names>
					</name>
				</name-alternatives>
				<xref ref-type="aff" rid="A4"><sup>4</sup></xref>
			</contrib>	
			<contrib contrib-type="author" xlink:type="simple" corresp="yes">
				<name-alternatives>
					<name name-style="eastern">
						<surname>오</surname>
						<given-names>효정</given-names>
					</name>
					<name name-style="western" xml:lang="en">
						<surname>Oh</surname>
						<given-names>Hyo-Jung</given-names>
					</name>
				</name-alternatives>
				<xref ref-type="aff" rid="A5"><sup>5</sup></xref>
			</contrib>		
				</contrib-group>
			<aff id="A1"><sup>1</sup><sub>제 1 저자</sub> 전북대학교 일반대학원 기록관리학과 박사수료 <email>juyeongang@naver.com</email></aff>
			<aff id="A2"><sup>2</sup>전북대학교 일반대학원 기록관리학과 박사수료 <email>fnty127@hanmail.net</email></aff>
			<aff id="A3"><sup>3</sup>전주교육대학교 기록연구사 <email>bsj@jnue.kr</email></aff>
			<aff id="A4"><sup>4</sup>전북대학교 문헌정보학과 교수, 문화융복합아카이빙연구소 연구원 <email>create@jbnu.ac.kr</email></aff>
			<aff id="A5"><sup>5</sup><sub>교신저자</sub> 전북대학교 문헌정보학과 부교수, 문화융복합아카이빙연구소 연구원 <email>ohj@jbnu.ac.kr</email></aff>
			<author-notes>
			<p>■ 이 논문은 2019년도 전북대학교 연구기반 조성비 지원에 의하여 연구되었음.</p>
			<p>■ 이 논문은 2018년 대한민국 교육부와 한국연구재단의 지원을 받아 수행된 연구임NRF-2016S1A5B8913575).</p>
		</author-notes>
		<pub-date pub-type="ppub">
			<month>5</month>
			<year>2019</year>
		</pub-date>
		<volume>19</volume>
		<issue>2</issue>
		<fpage>25</fpage>
		<lpage>50</lpage>
		<history>
			<date date-type="received">
				<day>20</day>
				<month>1</month>
				<year>2019</year>
			</date>
			<date date-type="rev-recd">
				<day>23</day>
				<month>1</month>
				<year>2019</year>
			</date>
			<date date-type="accepted">
				<day>19</day>
				<month>2</month>
				<year>2019</year>
			</date>
		</history>
		<permissions>
			<copyright-statement>&#x00A9; 한국기록관리학회</copyright-statement>
			<license>
				<license-p>This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 (<ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by-ncnd/4.0/"></ext-link>) which permits use, distribution and reproduction in any medium, provided that the article is properly cited, the use is non-commercial and no modifications or adaptations are made.</license-p>
			</license>
		</permissions>
		<abstract>
		<title>초 록</title>
<p>최근 기록관리학 분야를 둘러싼 다양한 환경 변화는 실무적인 측면에서 기록관리학 교육과정에 대한 변화 필요성을 야기하고 있다. 이에 본 연구는 국내 기록관리학의 교육과정 현황을 살펴보고 전공 지식이 실무에 미치는 영향과 그 정도를 분석함으로써, 현재의 교육과정을 정비할 수 있는 방안을 마련하고자 하였다. 이를 위하여 현직 기록물관리 전문요원을 대상으로 본인이 이수한 교과목과 현장 필요도, 개정 필요도 등의 문항을 포함한 설문을 배포, 수거하였으며, 설문 결과를 토대로 시사점과 개선 방안을 제안하였다. 설문 결과, 기록물의 전자적 관리와 실습에 관한 중요성 및 필요성이 대두되었고, 이에 본 연구는 기록물의 전자적 관리 및 실습 영역의 교과목 운영 확대와 교과목의 표준화 및 필수이수 과목 지정, 교과과정 내실화, 교과목 다양성의 확보 등을 제안하였다. 본 연구는 현장 실무자의 의견을 수렴하여 교과목 정비 방안을 제안한 것에 그 의의가 있으며, 차후 기록관리학 교과목 개발을 위한 기초자료로 활용될 수 있을 것이라 기대한다.</p>
		</abstract>
		<trans-abstract xml:lang="en">
<title>ABSTRACT</title>
<p>Different environmental changes involving records management increased the need to improve the curriculum of archives and records management in terms of practice. Given this, the study aims to propose improvement plans for the curriculum by analyzing its operation in domestic graduate schools and determining how the courses are necessary and useful in practice. To achieve this goal, a survey was conducted to records managers in fields, who were asked about the subjects they took, the prerequisites, whether subjects are necessary to be reformed or not, and so on. The results showed the importance of courses related to electronic management for records and practice of records management. Hence, the following insights and methods to improve the curriculum were proposed: (1) the operation of the extension of courses related to electronic management for records and practice of records management; (2) the standardization of courses and the designation of compulsory subjects; (3) the reinforcement of courses; and (4) the offering of diverse courses. This study is significant in gathering the perceptions of field records managers regarding the proposals of the improved curriculum and can serve as preliminary data to develop specific courses for records management.</p>
		</trans-abstract>
		<kwd-group kwd-group-type="author">
			<kwd>기록관리학</kwd>
			<kwd>교육과정</kwd>
			<kwd>교과목</kwd>
			<kwd>교과 운영 현황</kwd>
		</kwd-group>
		<kwd-group kwd-group-type="author" xml:lang="en">
			<kwd>archives and records management</kwd>
			<kwd>curriculum</kwd>
			<kwd>course</kwd>
			<kwd>state of curriculum operation</kwd>
		</kwd-group>
	</article-meta>
</front>
<body>
<sec id="sec001" sec-type="intro">
	<title>1. 서 론</title>
<sec id="sec001-1">
<title>1.1 연구배경 및 필요성</title>
<p>1999년, &#x300C;공공기관의 기록물 관리에 관한 법률(이하 공공기록물법)&#x300D;의 제정은 기록물관리 전문요원(이하 전문요원)의 배치를 의무화하였다. 해당 법률의 궁극적인 목적은 공공기록물 관리에 필요한 사항을 규정하는 것으로, 전문요원의 전문성 제고를 위한 교육과정 및 교과목에 관한 내용을 포함하고 있다. 이러한 법률을 근거로 1999년 목포대학교와 원광대학교에 기록관리학과가 최초로 개설되었으며, 이후 20여 개 이상의 대학교에서도 관련 학과와 과정 등을 설립, 전문요원을 양성하기 위한 기틀을 마련하였다. 일반적으로 대학 및 대학원의 교과목이 해당 대학의 물적·인적 자원을 바탕으로 자율적으로 편성되는데 반해, 기록관리학과는 법령의 제정을 근거로 학과의 신설과 교육과정이 구성되기 때문에 법률의 제·개정의 영향을 많이 받아왔다.</p>
<p>2006년 공공기록물법의 개정과 전자기록 환경의 도래는 기록관리학계에 큰 영향을 미쳤다. 학계의 패러다임이 보존 중심에서 서비스 중심으로 이동하고 기록 매체와 생산 환경이 변화함에 따라, 이를 이해하고 적응하기 위한 다양한 시도가 계속되었다. 특히, 전자기록 환경의 도래는 본래 종합학문이자 응용학문이었던 기록관리학에 ICT 관련 학문의 기여도를 커지게 하였다(<xref ref-type="bibr" rid="B011">이영학, 2009</xref>).</p>
<p>이러한 환경 변화는 기록물관리 전문요원이 수행해야 할 역할과 전문요원이 갖추어야 할 전문지식 및 기술의 범위를 확대하고 있다(<xref ref-type="bibr" rid="B020">정힘찬, 김수정, 2018</xref>). 기록관리학은 이론과 실제를 분리할 수 없는 학문이기 때문에, 이론적으로 학습한 내용이 기록관리 업무 전반에 적용된다는 점(<xref ref-type="bibr" rid="B021">최윤정, 2006</xref>)에서 더욱 그러하다. 따라서 급변하는 환경에 적응하기 위해 전문요원이 습득해야 할 전문지식 및 기술의 변화 양상에 주목할 필요가 있다.</p>
<p>한편 <xref ref-type="bibr" rid="B023">한국기록전문가협회(2016)</xref>는 ‘기록관리-기본을 다시 생각한다’라는 주제로 기록관리학계의 비약적인 발전과 변화를 되돌아보고자 하였다. 이에 다양한 의견이 제시되었는데, 눈 여겨볼만한 의견은 전문요원의 전문성 향상을 위한 교육과정의 질적 제고와 대학원별 표준 교과과정 개발 및 교과과정 확대가 필요하다는 의견이다. 대학 및 대학원 교육과정의 발전과정으로부터 지식과 직업 간 전문성 발전의 상관관계를 파악할 수 있다는 점(<xref ref-type="bibr" rid="B004">김순희, 2009, p. 272</xref>)에서, 이러한 의견의 수용은 향후 나아갈 방향을 모색하기 위해 필요하다고 본다.</p>
<p>상기한 바와 같이 실무적인 측면에서 기록관리 업무 환경이 빠르게 변함에 따라 실무 관련 교과목을 비롯한 기록관리학 교과목 전반에 관한 연구가 필요한 시점이다. 이러한 배경에서 본 연구는 현재 국내 대학에서 운영 중인 기록관리학 교과목들의 실무적 필요성과 현장 활용도를 분석하여 개선 방안을 마련하고자 한다. 이를 위하여 현재 개설·운영 중인 국내 기록관리학 교과목을 영역별로 살펴보고, 현장에서 기록관리 업무 전반을 담당하고 있는 전문요원을 대상으로 설문 조사를 수행한다. 이로써 교육과정 및 교과목과 실제 업무 간의 연계성을 살펴보고 실제 전문요원들의 의견을 수렴하고자 한다. 그 동안 전문요원의 전문성을 제고하기 위하여 전문가 양성과정 및 교과과정에 관한 다수의 연구들이 선행되어 왔으나 현장의 의견을 직접적으로 수렴하지 못한 한계가 있었다. 이에 본 연구는 실제 전문요원들의 의견 수렴을 통해 국내 기록관리학 교과목에 대한 실효성을 평가한다는 점에서 의의가 있다.</p>
</sec>
<sec id="sec001-2">
<title>1.2 선행연구</title>
<p>기록관리학 교과과정 및 교과목과 관련된 연구들을 살펴보면, 초기에는 해외 국가별 사례연구를 통해 기록관리학 교과과정 및 교과목의 비교·분석하여 한국의 기록관리학 교과과정에 대한 개선사항들을 도출하는 연구가 주로 수행되었다가(<xref ref-type="bibr" rid="B005">김영애, 2000</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B006">김정하, 2001</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B022">최정태, 윤송원, 2001</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B007">김태수, 2002</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B015">정연경, 2002a</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B016">정연경, 2002b</xref>; <xref ref-type="bibr" rid="B017">정연경, 2005</xref>), 그 이후에는 기록연구사의 전문성 제고 및 실무능력 향상을 위한 교과목 설계 또는 개발에 대한 연구가 수행되었다. 해당 연구에 대해 시기별로 살펴보면 아래와 같으며, 대체로 문헌연구 및 사례분석을 주요 연구방법으로 채택하여 교육과정 및 교과목에 대한 시사점 및 개선사항을 도출하고 있다.</p>
<p><xref ref-type="bibr" rid="B012">이재영(2007)</xref>은 기록물관리 전문요원의 업무를 이원적으로 분석하고, 기록전문가를 양성하는 국내외 교육 과정 현황을 파악하여 전문성 향상을 위한 교육 과정을 구체적으로 제안하였다. <xref ref-type="bibr" rid="B004">김순희(2009)</xref>는 미국 및 한국의 기록관리 대학원 교육 과정 중에서 실무능력 향상을 위한 요소를 비교·분석하였으며, 분석 내용을 바탕으로 학문적인 전문지식과 실무지식을 고루 갖춘 기록관리 전문가를 배양할 수 있는 한국 기록관리 대학원 교육과정에 대한 개선방안을 제안하였다.</p>
<p><xref ref-type="bibr" rid="B018">정연경(2010)</xref>은 기록 전문직의 지식 범주에 관한 외국의 지침서를 검토한 후 국내 기록 전문직 양성 프로그램과 교과과정을 비교·분석하였으며, 이를 바탕으로 기록 전문직 양성 프로그램의 개선 방안을 제안하였다. <xref ref-type="bibr" rid="B019">정정미(2010)</xref>는 예비 기록관리 실무자 양성을 위하여 대학원 교육과정 중 실습 확대의 필요성을 강조하였으며, 이를 위한 인턴쉽 프로그램을 현황 분석 내용을 기반으로 제안하였다. <xref ref-type="bibr" rid="B010">유혜정, 정연경(2012)</xref>은 기록관리 선진국들의 사례를 바탕으로 기록관리 전문요원의 전문성을 인정받을 수 있는 제도를 비교·분석하였으며, 우리나라 기록물관리 전문요원의 전문성을 확보할 수 있는 핵심 요소의 하나로 표준 교육 과정 개발 및 인증을 제안하였다.</p>
<p><xref ref-type="bibr" rid="B013">이정현(2016)</xref>은 업무능력 및 실습에 관련된 교과목의 개발 미흡을 피력하면서 업무와 관련된 교과과정 설계를 수행하였다. 이를 위해 업무에 필요한 지식을 바탕으로 교과목 분석을 수행하였으며, 분석 및 설문내용을 바탕으로 지식 범주에 적합한 교과목을 개발하였다. 이 외에도 국가기록원 교육프로그램과 관련하여 국가기록원에서 시행하는 기록관리 교육에 대한 개선방안 도출(<xref ref-type="bibr" rid="B009">시귀선, 2011</xref>), 기록물관리 전문요원의 직무만족 및 조직몰입도 향상을 위한 교육프로그램 개발(<xref ref-type="bibr" rid="B008">박소리 외, 2016</xref>), 국가기록원 계속교육의 전이효과향상을 위한 개선방안 제안(<xref ref-type="bibr" rid="B020">정힘찬, 김수정, 2018</xref>) 등의 연구가 수행되었다.</p>
<p>이러한 선행연구들을 종합적으로 분석한 결과, 기록관리학 교과과정 및 교과목에 대한 연구 대부분이 기록관리학 도입 시기에 이루어졌으며, 문헌연구 및 사례분석을 주요 연구방법으로 채택하여 시사점 및 개선사항을 도출하고 있었다. 최근 들어서는 기록물관리 전문요원의 전문성 및 업무능력 향상을 위한 방법의 일환으로 국가기록원 교육프로그램에 대한 개선방안을 도출하고자 하는 연구가 다수 진행되고 있다. 그러나 대학원 교과과정 및 교과목 관련 선행연구 대부분이 연구 결과 도출을 위해 사례분석을 주요 연구방법으로 채택하고 있으며, 실증분석을 연구방법으로 채택한 연구는 <xref ref-type="bibr" rid="B013">이정현(2016)</xref>의 연구가 유일하다. 사례연구는 특정 사례들을 실증적으로 이해하고 비교함으로써 이론적 해석을 하는데 유용하나(<xref ref-type="bibr" rid="B014">정승혜, 2017</xref>), 보다 효과적으로 기록관리학 교과과정 및 교과목을 개발하기 위해서는 측정지표를 통해 여러 의견을 수렴할 수 있는 실증분석이 보다 적합해 보인다.</p>
<p>따라서 본 연구에서는 실제 현업에 종사하고 있는 기록물관리 전문요원을 대상으로 수행한 설문 조사를 통해 기록관리학 교과목의 운영 현황을 평가하고 이에 대한 개선 방안을 도출하고자 한다. 본 연구에서 현재 개설·운영 중인 기록관리학 교과목 전체를 영역별로 분석하여 개별 교과목에 대한 이수 현황 및 현장 필요도, 개정 필요성 등을 상세하게 질의하였다는 점이 기존 연구과의 주요 차별점이다. 특히 전공교육은 시간이 지난 후 실무적 지식으로 활용된다는 점에서 현장 기록물관리 전문요원의 의견 수렴은 중요한 가치가 있다고 본다.</p>
</sec>
</sec>
<sec id="sec002">
<title>2. 국내 기록관리학 교과목 운영 현황 분석</title>
<sec id="sec002-1">
<title>2.1 기록관리학 영역별 교과목 분석</title>
<p>본 절에서는 현재 국내 기록관리학과에 개설·운영 중인 교과목을 비교·분석하기 위하여 기록관리학의 교과 영역 및 세부 교과목 명을 도출하였다. 이를 위해 <xref ref-type="bibr" rid="B027">공공기록물법 시행규칙(2017) 제42조</xref>, 미국 아키비스트 협회(<xref ref-type="bibr" rid="B026">The Society of American Archivists</xref>, 이하 SAA)에서 제시한 기록관리학 교육프로그램 지침서(2018), 캐나다 아키비스트 협회(The Association of Canadian Archivists, 이하 ACA)에서 제시한 <xref ref-type="bibr" rid="B025">기록관리학 교과과정 개발 지침서(1990)</xref> 및 <xref ref-type="bibr" rid="B026">자격시험 범주영역(2016)</xref>, <xref ref-type="bibr" rid="B018">정연경(2010)</xref>의 연구를 분석하였으며, 기록관리학 교과 영역 범주를 구분하여 &#x003C;<xref ref-type="table" rid="t001">표 1</xref>&#x003E;과 같이 정리하였다. 나아가 &#x003C;<xref ref-type="table" rid="t001">표 1</xref>&#x003E;을 바탕으로 기록관리학 공통 교과 영역 및 세부 교과목을 도출하고(&#x003C;<xref ref-type="table" rid="t002">표 2</xref>&#x003E; 참조), 각 영역에 대한 범위를 정의하였다(&#x003C;<xref ref-type="table" rid="t003">표 3</xref>&#x003E; 참조).</p>
<table-wrap id="t001">
<label>&#x003C;표 1&#x003E; </label>
<caption>
<title>기록관리학 교과 영역 범주</title>
</caption>
<table frame="box" rules="all" width="100%">
<tbody>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">출처</td>
<td colspan="5">기록관리학 교과 영역 범주</td>
</tr><tr valign="middle">
<td valign="middle" rowspan="3"><xref ref-type="bibr" rid="B027">공공기록물 관리에 관한 법률 시행규칙(2017)</xref></td>
<td align="center" valign="middle" colspan="2">기초영역</td>
<td valign="middle" colspan="3">정부조직 및 행정론, 기록관리학개론, 기록관리 관련 법령</td>
</tr><tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle" colspan="2">전문영역</td>
<td valign="middle" colspan="3">기록평가·선별론, 기록조직론, 기록보존론, 기록정보서비스론, 전자기록관리론, 기록시스템론, 업무분석론, 민간기록관리론</td>
</tr><tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle" colspan="2">기타</td>
<td valign="middle" colspan="3">기기록관리 실습, 논문지도</td>
</tr><tr valign="middle">
<td valign="middle" rowspan="4" align="center"><xref ref-type="bibr" rid="B028">SAA 기록관리학 교육프로그램 지침서(2018)</xref></td>
<td valign="middle" rowspan="3" align="center">핵심 기록관리지식(Core Archival Knowledge)</td>
<td align="center" valign="middle">기록관리 직무지식(Knowledge of Archival Material and Archival Functions)</td>
<td colspan="3">레코드와 아카이브의 본질(The Nature of Records and Archives), 선별, 평가, 수집(Selection, Appraisal and Acquisition), 정리와 기술(Arrangement and Description), 보존(Preservation), 참조와 접근(Reference and Access), 외부 확장 서비스, 지도, 홍보(Outreach, Instruction, and Advocacy), 관리와 행정(Management and Administration), 기록과 정보관리(Records and Information Management), 디지털 매체 관리(Digital Materials Management)</td>
</tr><tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">전문직에 대한 지식(Knowledge of the Profession)</td>
<td colspan="3">기록과 기록전문직의 역사(History of Archives and the Archival Profession), 기록과 문화적 기억(Records and Cultural Memory), 윤리와 가치(Ethics and Values)</td>
</tr><tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">맥락적 지식(Contextual Knowledge)</td>
<td colspan="3">사회적·문화적 시스템(Social and Cultural Systems), 법적·재정적 시스템(Legal and Financial Systems)</td>
</tr><tr valign="middle">
<td colspan="2" align="center"><p>보충지식</p>(Complementary Knowledge)</td>
<td valign="middle" colspan="3">정보기술(Information Technology), 보존(Conservation), 연구 설계와 실행(Research Design and Execution), 조직이론(Organizational Theory), 문헌정보학(Library and Information Science), 인문과학(Liberal Arts and Sciences), 융복합 학문Allied Professions)</td>
</tr><tr valign="middle">
<td valign="middle" rowspan="4" align="center"><xref ref-type="bibr" rid="B025">ACA 기록관리학 교과과정 개발 지침서(1990)</xref></td>
<td colspan="2" align="center"><p>기초 영역</p>(Subjects for Foundation Courses)</td>
<td colspan="3">사상사(Intellectual History), 캐나다 행정사(Administrative History of Canada), 기록관리 법률 요소(Elements of Law for Archivists)</td>
</tr><tr valign="middle">
<td colspan="2" align="center"><p>핵심 영역</p>(Subjects for Substantive or Core Courses)</td>
<td valign="middle" colspan="3">기록학 및 기록관의 역사(Archival Science and History of Archives), 기록물 관리(Records Management), 북미지역 기록관의 조직과 행정(Organization and Administration of North American Archives)</td>
</tr><tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle" colspan="2"><p>방법론 영역</p>(Subjects for Methods Courses)</td>
<td colspan="3">고문서학(Diplomatics), 자동화와 아카이브(Automation and Archives), 기록물 기술방법론(Special Methods for Description of Archival Holdings), 연구방법론(Research Methods)</td>
</tr><tr valign="middle">
<td colspan="2" align="center"><p>보조 영역</p>(Subjects for Courses in Common with Other Professions)</td>
<td colspan="3">보존처리(Preventive Conservation), 경영학(Management Sciences), 재무회계(Financial Accounting)</td>
</tr><tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle"><xref ref-type="bibr" rid="B026">ACA 자격시험 범주영역(2016)</xref></td>
<td colspan="5"><p>1. 선별, 평가, 수집(Selection, Appraisal, and Acquisition)</p>
<p>2. 정리와 기술(Arrangement and Description)</p>
<p>3. 열람서비스와 접근(Reference Services and Acces)</p>
<p>4. 보존과 보호(Preservation and Protection)</p>
<p>5. 외부 확장 서비스, 지원, 홍보(Outreach, Advocacy, and Promotion)</p>
<p>6. 기록관리 프로그램 운영(Managing Archival Programs)</p>
<p>7. 전문적·윤리적·법적 책임(Professional, Ethical, and Legal Responsibilities)</p></td>
</tr><tr valign="middle">
<td valign="middle" rowspan="14" align="center"><xref ref-type="bibr" rid="B018">정연경(2010)</xref></td>
<td valign="middle">1.기본지식</td>
<td valign="middle" colspan="2">1-1 기록물특성/기록관리학이론, 원칙, 방법</td>
<td valign="middle" colspan="2">기록관리학개론, 기록관리학입문</td>
</tr><tr valign="middle">
<td valign="middle" rowspan="9">2.핵심지식</td>
<td valign="middle" colspan="2">2-1 기록물 선정, 평가, 수집</td>
<td valign="middle" colspan="2">기록물평가, 기록 평가와 수집</td>
</tr><tr valign="middle">
<td valign="middle" colspan="2">2-2 기록물 정리와 기술</td>
<td valign="middle" colspan="2">기록물정리, 기록물기술, 기록조직</td>
</tr><tr valign="middle">
<td valign="middle" colspan="2">2-3 기록물 정보 공개 열람 서비스와 홍보</td>
<td valign="middle" colspan="2">기록정보봉사, 기록정보서비스, 기록공개</td>
</tr><tr valign="middle">
<td valign="middle" colspan="2">2-4 기록물 보존과 보호</td>
<td valign="middle" colspan="2">기록보존, 기록보존과 복구</td>
</tr><tr valign="middle">
<td valign="middle" colspan="2">2-5 기록 관리프로그램 운영</td>
<td valign="middle" colspan="2">기록관 운영</td>
</tr><tr valign="middle">
<td valign="middle" colspan="2">2-6 기록관리의 역사</td>
<td valign="middle" colspan="2">기록관리역사, 기록사료연구</td>
</tr><tr valign="middle">
<td valign="middle" colspan="2">2-7 기록관리 전문직 윤리</td>
<td valign="middle" colspan="2">기록관리전문직, 기록관리윤리</td>
</tr><tr valign="middle">
<td valign="middle" colspan="2">2-8 기록환경</td>
<td valign="middle" colspan="2">세계기록관리제도, 기록관련법연구</td>
</tr><tr valign="middle">
<td valign="middle" colspan="2">2-9 컴퓨터 기술의 적용</td>
<td valign="middle" colspan="2">기록관리전산화, 전자레코드관리</td>
</tr><tr valign="middle">
<td valign="middle" rowspan="2">3.보충지식</td>
<td valign="middle" colspan="2">3-1 관련 전문직과 학문분야</td>
<td valign="middle" colspan="2">공공역사학, 정보의 이해, 행정조직론, 분석서지, 역사서지, 동서양문화사</td>
</tr><tr valign="middle">
<td valign="middle" colspan="2">3-2 관련 연구방법론</td>
<td valign="middle" colspan="2">구술사연구</td>
</tr><tr valign="middle">
<td valign="middle">4.실무지식</td>
<td valign="middle" colspan="2">4-1 인턴쉽 등을 통한 일정 기간의 현장경험</td>
<td valign="middle" colspan="2">기록관리실습/연습, 개별교과목실습</td>
</tr><tr valign="middle">
<td valign="middle">5.연구지식</td>
<td valign="middle" colspan="2">5-1 학위논문, 학술논문, 포트폴리오 등 작성</td>
<td valign="middle" colspan="2">논문연구, 논문지도, 기록관리세미나</td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
<table-wrap id="t002">
<label>&#x003C;표 2&#x003E; </label>
<caption>
<title>기록관리학 공통 교과 영역 및 세부 교과목 비교</title>
</caption>
<table frame="box" rules="all" width="100%">
<tbody>
<tr valign="middle" align="center">
<td colspan="2" valign="middle" rowspan="2">공통 교과 영역</td>
<td valign="middle" rowspan="2">세부 교과목</td>
<td colspan="5">출처</td>
</tr><tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle"><xref ref-type="bibr" rid="B027">시행규칙</xref></td>
<td valign="middle"><xref ref-type="bibr" rid="B028">SAA(2018)</xref></td>
<td valign="middle"><xref ref-type="bibr" rid="B025">ACA(1990)</xref></td>
<td valign="middle"><xref ref-type="bibr" rid="B026">ACA(2016)</xref></td>
<td valign="middle"><xref ref-type="bibr" rid="B018">정연경(2010)</xref></td>
</tr><tr valign="middle">
<td colspan="2" align="center">기초영역</td>
<td valign="middle"><p>-기록관리학개론/입문</p><p>-정부조직론/행정조 직론</p><p>-정부체계/행정체계</p><p>-행정론/행정사</p><p>-기록관리 제도/체계</p><p>-기록관리 관련 법령</p></td>
<td valign="middle"><p>-정부조직 및 행정론</p><p>-기록관리학개론</p><p>-기록관리 관련 법령</p><p>-민간기록관리론</p></td>
<td valign="middle"><p>-레코드와 아카이브의 본질</p><p>-사회적·문화적 시스템</p><p>-법적·재정적 시스템</p><p>-기록과 정보관리</p></td>
<td valign="middle"><p>-사상사</p><p>-캐나다 행정사</p><p>-기록관리 법률</p><p>-기록물관리</p></td>
<td valign="middle">　</td>
<td valign="middle"><p>-기록관리학개론</p><p>-기록관리학입문</p><p>-세계기록관리 제도</p><p>-기록관련 법연구</p><p>-공공역사학</p><p>-행정조직론</p></td>
</tr><tr valign="middle">
<td valign="middle" rowspan="8" align="center">전문영역</td>
<td align="center" valign="middle">기록물 선별, 평가, 수집</td>
<td valign="middle"><p>-기록평가</p><p>-기록수집</p></td>
<td valign="middle">-기록평가·선별론</td>
<td valign="middle">-평가와 획득</td>
<td valign="middle">　</td>
<td valign="middle">-선별,평가,수집</td>
<td valign="middle"><p>-기록물평가</p><p>-기록평가와 수집</p></td>
</tr><tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">기록물 정리, 기술, 조직</td>
<td valign="middle"><p>-기록정리</p><p>-기록기술</p><p>-기록조직</p></td>
<td valign="middle">-기록조직론</td>
<td valign="middle">-정리와 기술</td>
<td valign="middle">　</td>
<td valign="middle">-정리와 기술</td>
<td valign="middle"><p>-기록물정리</p><p>-기록물기술</p><p>-기록조직</p></td>
</tr><tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">기록물 정보공개, 열람서비스, 접근제한, 홍보</td>
<td valign="middle"><p>-기록정보서비스</p><p>-기록정보봉사/열람 서비스</p><p>-기록공개/접근제한</p><p>-홍보</p></td>
<td valign="middle">-기록정보서비스론</td>
<td valign="middle"><p>-참조와 접근</p><p>-지원(홍보)과 지지</p></td>
<td valign="middle">　</td>
<td valign="middle"><p>-열람서비스와 접근제한</p><p>-홍보, 협력, 체제증진</p></td>
<td valign="middle"><p>-기록정보봉사</p><p>-기록정보서비스</p><p>-기록공개</p></td>
</tr><tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">기록물 보존, 보호</td>
<td valign="middle"><p>-기록보존</p><p>-기록복구</p><p>-기록보호</p></td>
<td valign="middle">-기록보존론</td>
<td valign="middle">-보존</td>
<td valign="middle">-보존처리</td>
<td valign="middle">-보존과보호</td>
<td valign="middle"><p>-기록보존</p><p>-기록보존과복구</p></td>
</tr><tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">기록물 전자적 관리</td>
<td valign="middle"><p>-전자기록관리</p><p>-기록시스템</p></td>
<td valign="middle"><p>-전자기록관리론</p><p>-기록시스론</p></td>
<td valign="middle">-디지털기록과접근시스템</td>
<td valign="middle">　</td>
<td valign="middle">　</td>
<td valign="middle"><p>-기록관리전산화</p><p>-전자레코드관리</p></td>
</tr><tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">기록관 운영</td>
<td valign="middle"><p>-기록관조직과 행정</p><p>-기록관운영</p><p>-기록관업무분석</p></td>
<td valign="middle">-업무분석론</td>
<td valign="middle">-관리와 행정</td>
<td valign="middle">-북미지역 기록관의조직과 행정</td>
<td valign="middle">-기록관리 프로그램운영</td>
<td valign="middle">-기록관 운영</td>
</tr><tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">기록관리 역사</td>
<td valign="middle"><p>-기록학/기록관리 역사</p><p>-기록사료연구</p><p>-기록문화</p></td>
<td valign="middle">　</td>
<td valign="middle"><p>-기록과 기록전문직의역사</p><p>-기록과문화적기억</p></td>
<td valign="middle">-기록학 및 기록관의 역사</td>
<td valign="middle">　</td>
<td valign="middle"><p>-기록관리 역사</p><p>-기록사료연구</p></td>
</tr><tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">기록관리 전문직 윤리가치</td>
<td valign="middle">-기록관리 윤리</td>
<td valign="middle">　</td>
<td valign="middle">-윤리와 가치</td>
<td valign="middle">　</td>
<td valign="middle">-전문적·윤리적·법적 책임</td>
<td valign="middle"><p>-기록관리 전문직</p><p>-기록관리 윤리</p></td>
</tr><tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">보조영역</td>
<td align="center" valign="middle">관련 학문영역</td>
<td valign="middle"><p>-컴퓨터 공학</p><p>-문헌정보학</p><p>-향토사/동서양문화사</p><p>-경영학/재무회계</p><p>-구술사연구</p><p>-기타 관련 학문영역</p></td>
<td valign="middle">　</td>
<td valign="middle"><p>-정보기술</p><p>-조직이론</p><p>-문헌정보학</p><p>-교양과목과 과학이론</p><p>-융합된 전문직</p></td>
<td valign="middle"><p>-경영학</p><p>-재무회계</p><p>-고문서학</p><p>-자동화와아카이브</p></td>
<td valign="middle">　</td>
<td valign="middle"><p>-정보의이해</p><p>-분석서지</p><p>-역사서지</p><p>-동서양문화사</p><p>-구술사연구</p></td>
</tr><tr valign="middle">
<td colspan="2" align="center">실습영역</td>
<td valign="middle">-기록관리 실습/현장 실습</td>
<td valign="middle">-기록관리 실습</td>
<td valign="middle">　</td>
<td valign="middle">　</td>
<td valign="middle">　</td>
<td valign="middle"><p>-기록관리 실습/연습</p><p>-개별교과목실습</p></td>
</tr><tr valign="middle">
<td colspan="2" align="center">연구영역</td>
<td valign="middle"><p>-논문연구</p><p>-논문지도</p><p>-기록관리 세미나</p><p>-연구설계</p><p>-기록관리학연구방법론</p></td>
<td valign="middle">-논문지도</td>
<td valign="middle">-연구 설계와 실행</td>
<td valign="middle"><p>-기록물기술방법론</p><p>-연구방법론</p></td>
<td valign="middle">　</td>
<td valign="middle"><p>-논문연구</p><p>-논문지도</p><p>-기록관리 세미나</p></td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
<table-wrap id="t003">
<label>&#x003C;표 3&#x003E; </label>
<caption>
<title>기록관리학 공통 교과 영역의 정의</title>
</caption>
<table frame="box" rules="all" width="100%">
<tbody>
<tr valign="middle" align="center">
<td colspan="2" align="center">공통 교과 영역</td>
<td align="center" valign="middle">정의</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td colspan="2" align="center">기초영역
</td>
<td valign="middle">
- 기록의 유형, 매체, 출처에 관계없이 기록의
기능(기록 이론), 기록의 기능을 수행하기 위한 기술(방법
론), 실제 상황에서 이론과 방법의 실현(실무)을 포함하여 기록의 본질과 관련된 기본적인 개념 등에 관한 내용을 포함하는 교과
</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td valign="middle" rowspan="8">전문 영역
</td>
<td align="center" valign="middle">기록물 선별, 평가, 수집
</td>
<td valign="middle">
- 기록 생산자와 기관, 연구자, 그리고 사회에게
가치를 전달하는 모든 유형의 기록정보자원을 식별하고,
평가하고, 획득하고, 그러한 기록의 진본성을
보장하게 하는 이론, 방법론, 정책, 절차 등에 관한
내용을 포함하는 교과
</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">기록물 정리, 기술, 조직
</td>
<td valign="middle">
<p>- 모든 형태의 기록정보자원이 기록의 원리와 기관의 고려사항에 따라 지적이고 물리적으로 조직되기 위한 이론, 방법론, 정책, 절차 등에 관한 내용을 포함하는 교과</p>
<p>- 컬렉션으로의 접근 및 통제를 제공하는 기술적인(descriptive) 도구와 시스템의 발전 등에 관한 내용을 포함하는 교과</p>
</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">기록물 정보공개, 열람서비스, 접근 제한, 홍보
</td>
<td valign="middle">
<p>- 기관의 권한과 이용자층, 기록정보자원의 본질, 관련된
법과 윤리적인 고려사항, 이용자의 요구, 적절한 기술 등을 기반으로 다양한 이용자 그룹의 정보요구를 만족시키기 위해 고안된 정책과 절차에 관한 내용을 포함하는 교과</p>
<p>- 이용자층과 그들의 요구를 식별하며 활용의 증가와 기록정보자원, 방법론, 자원, 가시성, 지원 등에 대한 이해를 촉진시키는 프로그램의 개발을 위한 이론과 실무에 관한 교과</p>
</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">기록물 보존, 보호
</td>
<td valign="middle">
- 디지털화나 마그레이션 등과 같이 이용가능성을 보장하기 위한 모든 행위 즉, 모든 형태의 기록정보자 원을 물리적이고 지적으로 보존하기 위한 이론, 방법론, 정책, 절차 등에 관한 내용을 포함하는 교과
</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">기록물 전자적 관리
</td>
<td valign="middle">
<p>- 모든 유형의 기록의 생산, 관리, 활용, 보존을 위한 복잡한 정보 기술과 파일 포맷, 미디어 유형 등에 관한 내용을 포함하는 교과</p>
<p>- 기록을 위한 관리 시스템과 기록 업무 전반을 용이하게 하는 적절한 기술적인 솔루션을 식별하고 실행할 수 있게 하는 내용을 포함하는 교과</p>
</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">기록관 운영
</td>
<td valign="middle">
- 리파지토리, 작은 부서, 프로그램이나 이러한 조직의 자원, 그리고 정책결정을 위한 주의 깊은 계획 설계와 행정 등 전반적인 기록관리 업무의 모든 측면을 용이하게 하는 원리와 실무에 관한 교과
</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">기록관리 역사
</td>
<td valign="middle">
- 다양한 아카이브의 발전과 기록 생산 및 기록관리 시스템의 발전, 기록문화에 관한 내용을 다루는 교과
</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">기록관리 전문직 윤리가치
</td>
<td valign="middle">
- 기록 전문직의 윤리와 가치에 의해 결정하는 방법과 그들의 업무와 공공의 이익을 위해 전문직의 윤리와 가치를 적용하는 방법에 관한 내용을 포함하는 교과
</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">보조 영역
</td>
<td align="center" valign="middle">관련 학문영역
</td>
<td valign="middle">
- 문헌정보학, 컴퓨터공학, 박물관학, 구술사 등 기록된 정보의 식별과 보호, 분배와 관련된 전문지식을 포함하는 교과
</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td colspan="2" align="center">실습영역
</td>
<td valign="middle">
- 인턴쉽 등을 통한 일정 기간의 현장경험
</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td colspan="2" align="center">연구영역
</td>
<td valign="middle">
- 새로운 연구를 진행하는데 있어 연구의 이론적이고 실증적인 모습을 조합하여 학술적인 연구를 진행하고 학습자의 연구 상태를 평가할 수 있게 하는 지식에 관한 교과
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
<p>&#x003C;<xref ref-type="table" rid="t001">표 1</xref>&#x003E;에서 보는 바와 같이 <xref ref-type="bibr" rid="B027">공공기록물법 시행규칙(2017)</xref>은 가장 넓은 범위로 교과 영역을 구분하고, 최소한의 교과목을 제안하고 있다. 반면, <xref ref-type="bibr" rid="B018">정연경(2010)</xref>은 5개의 상위 영역 아래 14개의 하위 영역을 두어 가장 구체적으로 교과 영역을 구분하고, 세부적인 교과목명을 제시하고 있다. 한편, <xref ref-type="bibr" rid="B027">공공기록물법 시행규칙(2017)</xref>과 <xref ref-type="bibr" rid="B026">ACA 자격시험 범주영역(2016)</xref>에는 관련 학문이나 교과목을 위한 교과 영역이 제시되지 않았다.</p>
<p>&#x003C;<xref ref-type="table" rid="t001">표 1</xref>&#x003E;을 기반으로 &#x003C;<xref ref-type="table" rid="t002">표 2</xref>&#x003E;와 같이 교과 영역 및 세부 교과목을 분석한 결과, <xref ref-type="bibr" rid="B028">SAA(2018)</xref>와 <xref ref-type="bibr" rid="B018">정연경(2010)</xref>의 연구가 가장 많은 영역의 교과목을 제시하고 있었다. 특히 <xref ref-type="bibr" rid="B028">SAA(2018)</xref>의 경우 교과 영역별로 정의를 자세히 제시하고 있어, 영역의 범주 및 세부 교과목의 특징을 이해하는데 용이하였다. 이에 SAA가 전체 출처를 포함할 수 있다고 판단하고, 이를 기준으로 &#x003C;<xref ref-type="table" rid="t003">표 3</xref>&#x003E;과 같이 교과 영역의 정의를 정리하였다. 다만, SAA에서 제시되지 않은 ‘실습영역’의 정의는 <xref ref-type="bibr" rid="B018">정연경(2010)</xref>의 연구를 참조하였다.</p>
</sec>
<sec id="sec002-2">
<title>2.2 국내 기록관리학 교과목 운영 현황</title>
<sec id="sec002-2-1">
<title>2.2.1 기록관리학 교과과정 개설 대학원</title>
<p>본 연구는 기록관리학 교육과정 개설 대학원 현황을 분석하기 위하여 <xref ref-type="bibr" rid="B024">행정안전부(2017)</xref>의 자료를 기준으로 해당 학교의 홈페이지 및 대학원 요람을 조사하였다. 다만, 해당 자료에서는 ‘연세대학교’, ‘충남대학교’, ‘이화여자대학교 일반대학원’을 확인할 수 있었으나 홈페이지 및 대학원 요람에서는 해당 학교 내 기록관리학 전공 및 개설·운영 과목이 확인되지 않았다. 이에 해당 학교에 자료를 요청하여, 전체 25개 대학의 26개 대학원에 대한 분석을 실시하였다.</p>
<p>한편, 실제 전수 조사 결과와 <xref ref-type="bibr" rid="B024">행정안전부(2017)</xref>의 내용이 다른 경우가 있었는데, 이러한 경우는 홈페이지 및 대학원 요람 내용을 우선으로 정리하였다. 또한 대학원 요람과 홈페이지의 정보가 다른 경우에는 홈페이지의 정보를 최신정보로 간주하고 홈페이지를 기준으로 정리하였다.</p>
<p>다음으로는 상기에서 기술한 우선순위를 기준으로 해당 학교들에서 개설·운영하고 있는 모든 교과목을 조사하였다. 다만, 기록관리학이 문헌정보학과나 사학과의 세부 전공으로 구분된 경우에는 세부 전공 교과목을 파악하는데 어려움이 있어, 과목명에 “기록"을 포함한 과목만을 조사 대상으로 삼았다. 또한, 졸업 시험에 포함되거나 선수 과목으로 지정된 경우에는 해당 과목을 조사 대상에 포함시켰다. 교과목에 대한 조사는 교과목의 한글명칭 및 영문명, 교과목에 대한 설명, 필수 과목 여부 등에 대해서 진행하였다. 조사 결과는 &#x003C;<xref ref-type="table" rid="t004">표 4</xref>&#x003E;와 같다.</p>
<p>조사 결과, 총 26개의 대학원 중 석사 과정을 운영하는 대학원은 26개, 박사 과정을 운영하는 대학원은 13개로 나타났다. 협동과정으로 운영되는 학과가 12개로 가장 많았고, 문헌정보학과 아래 세부 전공으로 기록관리학 전공을 운영하는 학교가 그 다음으로 많았다. 목포대학교와 원광대학교, 충남대학교가 1999년 공공기록물법의 개정과 함께 학과를 개설하였고, 가장 최근에 기록관리학과를 개설한 학교는 강릉원주대학교이다. 한 학과에서 개설·운영 중이거나 개설·운영될 것으로 예상되는 교과목은 총 725개이며 평균 27개의 교과목이 개설·운영되고 있다. 가장 많은 수의 과목을 개설·운영하고 있는 학교는 ‘중앙대학교’로 총 70과목을 운영하고 있으며, 가장 적은 수의 과목을 운영하고 있는 학교는 ‘이화여자대학교 일반대학원’으로 총 11개의 과목을 운영하고 있다.</p>
</sec>
<sec id="sec002-2-2">
<title>2.2.2 기록관리학 교과과정 영역별 분석</title>
<p>이상의 현황을 바탕으로 각 학교에서 운영 중인 교과목의 영역을 분석하기 위하여 &#x003C;<xref ref-type="table" rid="t003">표 3</xref>&#x003E;의 공통 교과 영역과 정의를 기준으로 725개의 교과목의 영역을 &#x003C;<xref ref-type="table" rid="t005">표 5</xref>&#x003E;와 같이 구분하였다. 영역 구분은 교과목의 한글명을 기준으로 하되, 한글명이 모호한 경우에는 교과목 설명을 참조하고, 이마저도 애매하거나 교과목 설명이 없는 경우에는 영문명을 참고하여 분류하였다. 다만, 교과목 명칭의 특성상 ‘~연구’, ‘~론’, ‘~특강’, ‘~세미나’ 등으로 구성된 경우가 많아, ‘연구영역’과의 구분이 분명하지 않은 경우가 다수 존재하였다. 이에 ‘기초영역’이나 ‘전문영역’, ‘보조영역’에 해당하는 교과목은 우선적으로 상기 영역에 분류하였다.</p>
<table-wrap id="t004">
<label>&#x003C;표 4&#x003E; </label>
<caption>
<title>국내 기록관리학 교육과정 개설·운영 대학원 현황 (2018.03.20. 기준)</title>
</caption>
<table frame="box" rules="all" width="100%">
<tbody>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">국립/사립</td>
<td valign="middle">대학교명</td>
<td valign="middle">대학원 구분</td>
<td valign="middle">개설학과 구분</td>
<td valign="middle">세부전공 구분</td>
<td valign="middle">개설 년도</td>
<td valign="middle">이수 과정</td>
<td valign="middle">학위 명칭</td>
<td valign="middle">과목수(725)</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">국립</td>
<td valign="middle">강릉원주대학교</td>
<td valign="middle">일반대학원</td>
<td valign="middle">협동</td>
<td valign="middle">기록관리학과</td>
<td valign="middle">2015</td>
<td valign="middle">석사</td>
<td valign="middle">문학석사</td>
<td valign="middle">21</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">사립</td>
<td valign="middle">경남대학교</td>
<td valign="middle">대학원</td>
<td valign="middle">인문학과</td>
<td valign="middle">기록관리학전공</td>
<td valign="middle">2000</td>
<td valign="middle">석사</td>
<td valign="middle">기록학석사</td>
<td valign="middle">25</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">국립</td>
<td valign="middle">경북대학교*</td>
<td valign="middle">대학원</td>
<td valign="middle">협동</td>
<td valign="middle">기록학과</td>
<td valign="middle">2005</td>
<td valign="middle">석사/박사</td>
<td valign="middle">기록학석/박사</td>
<td valign="middle">33</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">사립</td>
<td valign="middle">대구가톨릭대학교*</td>
<td valign="middle">일반대학원</td>
<td valign="middle">협동</td>
<td valign="middle">기록관리학과</td>
<td valign="middle">2014</td>
<td valign="middle">석사</td>
<td valign="middle">기록관리학석사</td>
<td valign="middle">22</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">사립</td>
<td valign="middle">동아대학교</td>
<td valign="middle">대학원</td>
<td valign="middle">사학과</td>
<td valign="middle">기록관리학전공</td>
<td valign="middle">2015</td>
<td valign="middle">석사/박사</td>
<td valign="middle">기록관리학석/박사</td>
<td valign="middle">19</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">사립</td>
<td valign="middle">동의대학교</td>
<td valign="middle">일반대학원</td>
<td valign="middle">문헌정보학과</td>
<td valign="middle">기록관리학전공</td>
<td valign="middle">2014</td>
<td valign="middle">석사/박사</td>
<td valign="middle">기록관리학석사/박사</td>
<td valign="middle">33</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">사립</td>
<td valign="middle">명지대학교</td>
<td valign="middle">전문대학원</td>
<td valign="middle">기록정보과학전 문대학원</td>
<td valign="middle">기록관리전공, 스포츠기록분석전공, 문화자원관리전공</td>
<td valign="middle">2000</td>
<td valign="middle">석사/박사</td>
<td valign="middle">기록정보학석/박사, 스포츠기록분석학석/박사</td>
<td valign="middle">16</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">국립</td>
<td valign="middle">목포대학교</td>
<td valign="middle">대학원</td>
<td valign="middle">협동</td>
<td valign="middle">기록관리학전공</td>
<td valign="middle">1999</td>
<td valign="middle">석사</td>
<td valign="middle">문학석사/행정학석사</td>
<td valign="middle">27</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">국립</td>
<td valign="middle">부산대학교</td>
<td valign="middle">일반대학원</td>
<td valign="middle">협동</td>
<td valign="middle">기록관리학전공</td>
<td valign="middle">2000</td>
<td valign="middle">석사/박사</td>
<td valign="middle">문학석/박사</td>
<td valign="middle">21</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">국립</td>
<td valign="middle">서울대학교</td>
<td valign="middle">일반대학원</td>
<td valign="middle">협동</td>
<td valign="middle">기록학전공</td>
<td valign="middle">2001</td>
<td valign="middle">석사/박사</td>
<td valign="middle">기록학석/박사</td>
<td valign="middle">15</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">사립</td>
<td valign="middle">서울여자대학교</td>
<td valign="middle">일반대학원</td>
<td valign="middle">문헌정보학과</td>
<td valign="middle">기록관리학전공</td>
<td valign="middle">2012</td>
<td valign="middle">석사</td>
<td valign="middle">문학석사</td>
<td valign="middle">13</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">사립</td>
<td valign="middle">숙명여자대학교</td>
<td valign="middle">일반대학원</td>
<td valign="middle">문헌정보학과</td>
<td valign="middle">기록관리학전공</td>
<td valign="middle">2006</td>
<td valign="middle">석사/박사</td>
<td valign="middle">문헌정보학석사/박사</td>
<td valign="middle">15</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">사립</td>
<td valign="middle">신라대학교</td>
<td valign="middle">일반대학원</td>
<td valign="middle">협동</td>
<td valign="middle">기록관리학과</td>
<td valign="middle">2006</td>
<td valign="middle">석사</td>
<td valign="middle">기록학석사</td>
<td valign="middle">21</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">사립</td>
<td valign="middle">연세대학교</td>
<td valign="middle">일반대학원</td>
<td valign="middle">문헌정보학과</td>
<td valign="middle">기록관리학전공</td>
<td valign="middle">2008</td>
<td valign="middle">석사</td>
<td valign="middle">기록관리학석사</td>
<td valign="middle">14</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">사립</td>
<td valign="middle">원광대학교</td>
<td valign="middle">일반대학원</td>
<td valign="middle">사학과</td>
<td valign="middle">기록관리학</td>
<td valign="middle">1999</td>
<td valign="middle">석사/박사</td>
<td valign="middle">문학석/박사</td>
<td valign="middle">28</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle" rowspan="2">사립</td>
<td valign="middle" rowspan="2">이화여자대학교</td>
<td valign="middle">특수대학원</td>
<td valign="middle">정책과학대학원
정책과학과</td>
<td valign="middle">기록관리학전공</td>
<td valign="middle">2002</td>
<td valign="middle">석사</td>
<td valign="middle">기록관리학석사</td>
<td valign="middle">39</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">일반대학원</td>
<td valign="middle">문헌정보학과</td>
<td valign="middle">기록관리학전공</td>
<td valign="middle">2016</td>
<td valign="middle">석사/박사</td>
<td valign="middle">문헌정보학석사/박사</td>
<td valign="middle">11</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">국립</td>
<td valign="middle">전남대학교</td>
<td valign="middle">대학원</td>
<td valign="middle">협동</td>
<td valign="middle">기록관리전공</td>
<td valign="middle">2010</td>
<td valign="middle">석사/박사</td>
<td valign="middle">기록학석/박사</td>
<td valign="middle">23</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">국립</td>
<td valign="middle">전북대학교</td>
<td valign="middle">대학원</td>
<td valign="middle">협동</td>
<td valign="middle">기록관리학과</td>
<td valign="middle">2010</td>
<td valign="middle">석사/박사</td>
<td valign="middle">기록학석/박사</td>
<td valign="middle">44</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">사립</td>
<td valign="middle">중부대학교</td>
<td valign="middle">인문산업대
학원</td>
<td valign="middle">기록물관리학과</td>
<td valign="middle">　</td>
<td valign="middle">2006</td>
<td valign="middle">석사</td>
<td valign="middle">공학석사</td>
<td valign="middle">22</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">사립</td>
<td valign="middle">중앙대학교</td>
<td valign="middle">대학원</td>
<td valign="middle">문헌정보학과</td>
<td valign="middle">기록관리전공</td>
<td valign="middle">2006</td>
<td valign="middle">석사/박사</td>
<td valign="middle">기록관리학석/박사</td>
<td valign="middle">37</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">국립</td>
<td valign="middle">충남대학교</td>
<td valign="middle">일반대학원</td>
<td valign="middle">협동</td>
<td valign="middle">기록관리학과</td>
<td valign="middle">1999</td>
<td valign="middle">석사</td>
<td valign="middle">문학석사</td>
<td valign="middle">65</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">사립</td>
<td valign="middle">한국외국어대학교</td>
<td valign="middle">일반대학원</td>
<td valign="middle">정보·기록학과</td>
<td valign="middle">　</td>
<td valign="middle">2000</td>
<td valign="middle">석사/박사</td>
<td valign="middle">문학석/박사</td>
<td valign="middle">70</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">사립</td>
<td valign="middle">한남대학교</td>
<td valign="middle">일반대학원</td>
<td valign="middle">협동</td>
<td valign="middle">기록관리학과</td>
<td valign="middle">2000</td>
<td valign="middle">석사</td>
<td valign="middle">문학석사</td>
<td valign="middle">28</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">사립</td>
<td valign="middle">한성대학교</td>
<td valign="middle">일반대학원</td>
<td valign="middle">문헌정보학과</td>
<td valign="middle">기록관리학전공</td>
<td valign="middle">2007</td>
<td valign="middle">석사</td>
<td valign="middle">기록관리학석사</td>
<td valign="middle">24</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">사립</td>
<td valign="middle">한신대학교</td>
<td valign="middle">일반대학원</td>
<td valign="middle">협동</td>
<td valign="middle">기록관리학전공</td>
<td valign="middle">2007</td>
<td valign="middle">석사</td>
<td valign="middle">기록관리학석사</td>
<td valign="middle">39</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<table-wrap-foot>
<p>* 대학원 요람과 홈페이지의 내용이 달라 홈페이지를 분석 기준으로 삼은 대학</p>
</table-wrap-foot>
</table-wrap>
<p>영역별로 교과목을 구분한 후, 유사 과목 모두를 포함할 수 있는 대표 교과목명을 선정하기 위하여 교과목명을 비교·분석하였다. 예를 들어, “기록관리학개론”은 “기록관리학의 이해”, “기록 관리론”, “기록관리학 입문”, “기록관리학 총론”, “기록학 개론”, “기록학 세미나”, “기록학 입문” 등 다수의 학교에서 유사 과목명으로 개설·운영되고 있기 때문에, 이를 모두 포함할 수 있는 “기록관리학개론”을 대표 명칭으로 채택하였다. 다만, 유사한 교과목임에도 불구하고, 교과목명이나 교과목 내용이 달라 통합하기 어려운 경우에는 해당 교과목명 모두를 채택하였다.</p>
<table-wrap id="t005">
<label>&#x003C;표 5&#x003E; </label>
<caption>
<title>국내 기록관리학 교육과정 개설·운영 현황</title>
</caption>
<table frame="box" rules="all" width="100%">
<tbody>
<tr valign="middle" align="center">
<td colspan="2">공통 교과 영역</td>
<td valign="middle">대표 교과목명</td>
<td valign="middle">과목수(725)</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td colspan="2" align="center">기초영역</td>
<td valign="middle">구술기록관리, 한국 기록관리 제도, 행정법 연구, 기록관리 법제 연구, 기록관리 정책론, 기록관리학개론, 동양의 기록관리 체계 연구, 민간기록관리론, 사진영상기록관리론, 서양의 기록관리 체계 연구, 세계(외국)의 기록관리, 전자정부론, 정부조직론, 특수기록물관리, 지방자치행정연구 등</td>
<td align="center" valign="middle">200</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td valign="middle" rowspan="8" align="center">전문 영역</td>
<td align="center" valign="middle">기록물 선별, 평가, 수집</td>
<td valign="middle">기록물 평가·선별론, 기록의 평가와 수집, 기록물 평가론, 민간기록물 수집론 등</td>
<td align="center" valign="middle">30</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">기록물 정리, 기술, 조직</td>
<td valign="middle">기록물의 정리와 기술, 기록물 조직론, 전거 및 시소러스 구축론, 기록 색인의 작성 및 검색, 기록물 메타데이터, 기록물 정리와 분류 등</td>
<td align="center" valign="middle">53</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">기록물 정보공개, 열람서비스, 접근제한, 홍보</td>
<td valign="middle">기록정보서비스론, 정보공개론, 기록 콘테츠와 문화유산 관리, 기록물 저작권 세미나, 기록전시 등</td>
<td align="center" valign="middle">42</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td valign="middle">기록물 보존, 보호</td>
<td valign="middle">기록물 보존론, 종이기록물 특론, 디지털 보존세미나 등</td>
<td align="center" valign="middle">34</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">기록물 전자적</td>
<td valign="middle">관리전자기록관리론, 전자기록관리시스템연구, 기록관리시스템론, 디지털 아카이빙 연구, 뉴미디어연구, 전자기록 장기보존론 등</td>
<td align="center" valign="middle">62</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">기록관 운영</td>
<td valign="middle">지방기록관의 운영과 지방사, 기록관 관리와 경영, 기록관 계획론, 업무분석론, 전문기관 기록물관리론 등</td>
<td align="center" valign="middle">38</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">기록관리 역사</td>
<td valign="middle">한국 기록관리의 역사, 서양 기록관리의 역사, 동양 기록관리의 역사, 역사기록관리특론, 고문서학, 유럽의 기록관리제도사, 미국의 기록관리제도사, 한국 기록관리제도사, 동양의 기록관리제도사, 기록문화 연구, 지역과 공동체 기록론 등</td>
<td align="center" valign="middle">103</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">기록관리 전문직 윤리가치</td>
<td valign="middle">기록관리윤리, 행정윤리 등</td>
<td align="center" valign="middle">4</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">보조 영역</td>
<td align="center" valign="middle">관련 학문영역</td>
<td valign="middle">역사학(동양사, 서양사)개론, 구술사연구, 지역사연구, 데이터베이스관리시스템, 정보
관리시스템, 컴퓨터프로그래밍, 소프트웨어공학론, 통계 및 전산처리, 서지학 등</td>
<td align="center" valign="middle">71</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td colspan="2" align="center">
실습영역</td>
<td valign="middle">기록관리(현장)실습, 전자기록물 실무 등</td>
<td align="center" valign="middle">25</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td colspan="2" align="center">
연구영역</td>
<td valign="middle">논문연구(석사논문연구, 박사논문연구), 기록관리학 세미나, 기록관리학연구방법론, 구술사조사방법론, 기록관리 선진사례 연구 등</td>
<td align="center" valign="middle">63</td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
<p>총 26개 대학원의 교과목을 영역별로 분석한 결과, 가장 많은 교과목이 개설·운영되고 있는 영역은 ‘기초영역’으로 나타났다. 해당 영역은 200개의 교과목을 개설·운영 중이며, 대표적인 교과목으로는 ‘기록관리학개론’, ‘기록관리 법제연구’, ‘세계의 기록관리’ 등이 있다. 그 다음으로는 ‘기록관리 역사’, ‘관련 학문영역’, ‘연구영역’, ‘기록물의 전자적 관리’ 영역이 각각 103개, 71개, 63개, 62개의 교과목을 개설·운영하고 하고 있는 것으로 나타나 그 뒤를 이었다. 한편, ‘기록관리 전문직 윤리가치’ 영역에는 단 4과목만 개설·운영되고 있었는데, 이를 통해 거의 모든 대학원이 해당 영역의 교과목을 개설조차 하지않고 있음을 확인할 수 있었다.</p>
</sec>
</sec>
</sec>
<sec id="sec003">
<title>3. 국내 기록관리학 교과목 실무 필요성과 개선 요구사항 분석</title>
<sec id="sec003-1">
<title>3.1 연구방법</title>
<p>본 연구는 국내 기록관리학 교과목의 현장 실무 필요성을 파악하고 내실화를 위한 요구사항을 수렴하여 개선 방안을 마련하고자 하였다. 이를 위해 설문 조사를 실시하였으며, 설문 문항은 2장에서 기술한 교과목 운영 현황 결과와 <xref ref-type="bibr" rid="B003">국립중앙도서관(2011)</xref>, <xref ref-type="bibr" rid="B002">국가기록원(2012)</xref>, <xref ref-type="bibr" rid="B001">강은비 등(2016)</xref>의 설문지를 참고하여 구성하였다.</p>
<p>설문 초안은 응답자의 일반사항과 기록관리학 교과목에 대한 개정 필요성, 실무에서 필요 교과목과 그 정도, 효과적인 교육 방법, 직무 능력에 도움이 된 교과목, 내실화 요인, 환경변화에 대응하기 위해 기록물관리 전문요원이 갖추어야 할 자질 등에 대한 문항으로 구성하였다. 본격적인 설문 배포에 앞서, 설문 문항을 확정하기 위해 현직 기록물관리 전문요원 2명과 기록관리학 전공자 3명, 총 5명을 대상으로 파일럿 테스트를 실시하였으며, 그 결과는 &#x003C;<xref ref-type="table" rid="t006">표 6</xref>&#x003E;과 같다.</p>
<table-wrap id="t006">
<label>&#x003C;표 6&#x003E; </label>
<caption>
<title>파일럿 테스트 결과</title>
</caption>
<table frame="box" rules="all" width="100%">
<tbody>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">구분 </td>
<td valign="middle">소요시간 </td>
<td valign="middle">의견</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td valign="middle" rowspan="2" align="center">기록물관리 전문요원</td>
<td align="center" valign="middle">7분</td>
<td valign="middle"><p>- 개방형 질문 필요</p>
<p>- 문항 중복</p></td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">15분</td>
<td valign="middle"><p>- 열거된 교과목의 중복</p>
<p>- 용어 설명 필요</p></td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td valign="middle" rowspan="3" align="center">기록관리학 전공자</td>
<td align="center" valign="middle">10분</td>
<td valign="middle"><p>- 열거된 교과목의 과도한 세분화</p>
<p>- 용어 설명 필요</p>
<p>- 문항 중복</p></td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">10분</td>
<td valign="middle"><p>- 용어 설명 필요</p>
<p>- 문항 중복</p></td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td align="center" valign="middle">10분</td>
<td valign="middle">- 문항 중복</td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
<p>파일럿 테스트 결과, 유사한 문항의 반복과 용어 사용의 부적절함이 지적되었다. 이에 유사 문항을 통합하여 내용 간 중복을 최소화하고, 모호한 표현에 대해서는 예시 및 설명을 제시함으로써 응답자의 이해를 돕고자 하였다. 최종적으로 기록관리학 교과목에 대한 이수 현황 및 실무에서 필요한 정도(현장 필요도), 기록관리학 교과목에 대한 개정 필요도와 개정이 필요한 교과 영역, 기록관리학 교과목 운영의 내실화 요인, 응답자의 일반사항 등 총 13개의 설문 문항을 확정하였다.</p>
</sec>
<sec id="sec003-2">
<title>3.2 연구결과</title>
<sec id="sec003-2-1">
<title>3.2.1 자료 수집 및 분석</title>
<p>설문은 현직 기록물관리 전문요원을 대상으로 2018년 11월 30일부터 2018년 12월 23일까지 총 24일간 배포 및 수거되었다. 구글 폼을 이용하여 작성·배포하였으며, 45부가 수거되었다. 이 중 불성실하게 응답한 1부를 제외하여 총 44부를 분석하였다. 수집된 응답 결과는 엑셀을 이용하여 코딩, 분석하였으며, 분석결과는 다음과 같다.</p>
</sec>
<sec id="sec003-2-2">
<title>3.2.2 인구통계학적 특성</title>
<p>설문 응답자의 인구 특성은 &#x003C;<xref ref-type="table" rid="t007">표 7</xref>&#x003E;과 같다. 첫째, 총 44명의 설문 응답자 중 남성은 19명(43.2%), 여성은 25명(56.8%)으로 여성의 비율이 조금 높았다. 둘째, 설문 응답자의 연령은 30대가 45.5%로 가장 높았고, 40대가 29.5%, 20대가 25.0%로 그 뒤를 이었다. 셋째, 응답자의 학력은 ‘석사 졸업’이 30명(68.2%)으로 가장 많았으며, ‘박사 과정’이 7명(15.9%), ‘교육원 졸업’이 4명(9.1%)으로 나타났다. 넷째, 응답자의 근무기관은 ‘공공기관’이 38.6%로 가장 많았으며, ‘중앙행정기관’(12명, 27.3%), ‘교육기관’(7명, 38.6%), ‘영구기록물관리기관’(4명, 9.1%) 등이 그 뒤를 이었다. 다섯째, 응답자의 근무지를 묻는 문항에 대하여 과반수가 안 되는 인원이 응답하였다. 이에 응답 결과를 특정하기에는 어려움이 있었다. 다만, 응답한 경우에 한해서는 서울특별시, 경기도, 대전광역시, 전라북도, 전라남도, 강원도 등 다양한 분포를 보였다. 마지막으로 복수응답이 가능했던 담당업무를 묻는 문항에서는 생산, 분류, 평가, 폐기 등과 같은 ‘일반적인 기록관리 업무’에 전체의 46.7%가 응답하였으며, 정책수립이나 인프라 구성과 같은 ‘기록관 경영 및 관리 업무’에 14.7%, 비공개 해제 및 정보공개 서비스 전반에 관한 업무인 ‘공개 및 열람서비스 업무’에 12.0%, 비전자기록물의 디지털화나 기록관리시스템 구축 등과 같은 ‘전자적인 기록관리 업무’에 12.0%가 응답하였다.</p>
<table-wrap id="t007">
<label>&#x003C;표 7&#x003E; </label>
<caption>
<title>인구통계학적 특성</title>
</caption>
<table frame="box" rules="all" width="100%">
<tbody>
<tr valign="middle" align="center">
<td colspan="2">구분</td>
<td valign="middle">빈도(N)</td>
<td valign="middle">비율(%)</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle" rowspan="3">성별</td>
<td align="left" valign="middle">남성</td>
<td valign="middle">19</td>
<td valign="middle">43.2</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">여성</td>
<td valign="middle">25</td>
<td valign="middle">56.8</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">합계</td>
<td valign="middle">44</td>
<td valign="middle">100</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle" rowspan="6" align="center">연령</td>
<td valign="middle">20대</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">25.0</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">30대</td>
<td valign="middle">20</td>
<td valign="middle">45.5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">40대</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">29.5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">50대</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">0</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">60대</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">0</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">합계</td>
<td valign="middle">44</td>
<td valign="middle">100</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle" rowspan="6">학력</td>
<td align="left" valign="middle">박사 졸업</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">2.3</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">박사 과정</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">15.9</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">석사 졸업</td>
<td valign="middle">30</td>
<td valign="middle">68.2</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">교육원 졸업</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">9.1</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기타</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">4.5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">합계</td>
<td valign="middle">44</td>
<td valign="middle">100</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle" rowspan="6">근무년수</td>
<td align="left" valign="middle">1년 미만</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">29.5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">1-3년</td>
<td valign="middle">12</td>
<td valign="middle">27.3</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">3-5년</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">13.6</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">5-10년</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">2.3</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">10년 이상</td>
<td valign="middle">12</td>
<td valign="middle">27.3</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">합계</td>
<td valign="middle">44</td>
<td valign="middle">100</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle" rowspan="7">근무기관</td>
<td align="left" valign="middle">영구기록물관리기관</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">9.1</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">중앙행정기관</td>
<td valign="middle">12</td>
<td valign="middle">27.3</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">지방행정기관</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">4.5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">교육기관</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">15.9</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">이상을 제외한 공공기관</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">38.6</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기타</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">4.5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">합계</td>
<td valign="middle">44</td>
<td valign="middle">100</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle" rowspan="10" align="center">담당업무(복수응답)</td>
<td align="left" valign="middle">기록관 경영 및 관리(ex. 정책수립, 인프라 구성 등)</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">14.7</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">담당자 교육(ex. 처리과의 기록물관리책임자 및 업무담당자, 기관의 기능분류 담당자 등을 대상으로 한 기록관리 교육)</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">8.0</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록관리 법제 및 체계, 제도 연구</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">0</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">일반적인 기록관리 업무 능력(ex. 생산, 분류, 평가, 폐기, 보존 등)</td>
<td valign="middle">35</td>
<td valign="middle">46.7</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">전자적인 기록관리 업무 능력(ex. 기록관리시스템 구축 및 운영, 비전자기록물 디지털화, 전자기록물 관련 기술 등)</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">12.0</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">공개 및 열람서비스(ex. 재분류 업무, 비공개 해제 및 정보공개서비스 전반에
관한 업무 등)</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">12.0</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록정보자원 활용에 관한 능력(ex. 콘텐츠 개발 및 전시
기획 등)</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">2.7</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록에 대한 홍보 및 이용자 교육</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">0</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기타</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">4.0</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">합계</td>
<td valign="middle">75</td>
<td valign="middle">100</td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
</sec>
<sec id="sec003-2-3">
<title>3.2.3 이수 현황 및 현장 필요도</title>
<p>기록관리학 교과목에 대한 이수 현황 및 현장 필요도를 조사하기 위하여 &#x003C;<xref ref-type="table" rid="t005">표 5</xref>&#x003E;를 기반으로 응답자가 이수한 과목과 이수한 과목의 필수 여부, 현장 필요도, 이수한 과목이 영향을 끼친 직무역량을 조사하였다. 조사 결과는 &#x003C;<xref ref-type="table" rid="t008">표 8</xref>&#x003E;과 같다.</p>
<table-wrap id="t008">
<label>&#x003C;표 8&#x003E; </label>
<caption>
<title>교과목별 이수 현황 및 현장 필요도</title>
</caption>
<table frame="box" rules="all" width="100%">
<tbody>
<tr align="right">
<td colspan="11">(N=44)</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td colspan="3">교육 프로그램 주제</td>
<td colspan="2">본인이수여부</td>
<td colspan="5">현장 필요도(N)</td>
<td valign="middle" rowspan="2">평균 값</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td colspan="2">교과 영역</td>
<td valign="middle">교과목 명</td>
<td valign="middle">이수 여부</td>
<td valign="middle">필수 여부</td>
<td valign="middle">매우 불필요</td>
<td valign="middle">불필요</td>
<td valign="middle">보통</td>
<td valign="middle">필요</td>
<td valign="middle">매우 필요</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle" rowspan="15" colspan="2">기초영역(15)</td>
<td align="left" valign="middle">구술기록관리</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">10</td>
<td valign="middle">21</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">2.9</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록관리 법제 연구</td>
<td style="background: lightPink">22</td>
<td style="background: lightPink">9</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">12</td>
<td valign="middle">18</td>
<td valign="middle">12</td>
<td valign="middle">3.9</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록관리 정책론</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">21</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">3.6</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록관리학개론</td>
<td style="background: lightPink">43</td>
<td style="background: lightPink">34</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">23</td>
<td valign="middle">13</td>
<td style="background: lightblue">4.1</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">동양의 기록관리 체계 연구</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">14</td>
<td valign="middle">21</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">2.8</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">민간기록관리론</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">8</td>
<td valign="middle">20</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">3.2</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">사진영상기록관리론</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">19</td>
<td valign="middle">16</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">3.5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">서양의 기록관리 체계 연구</td>
<td valign="middle">8</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">26</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">2.9</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">세계(외국)의 기록관리</td>
<td valign="middle">12</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">23</td>
<td valign="middle">8</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">3.0</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">전자정부론</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">24</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">3.7</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">정부조직론</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">8</td>
<td valign="middle">14</td>
<td valign="middle">14</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">3.4</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">지방자치행정연구</td>
<td style="background: lightGreen">0</td>
<td style="background: lightGreen">0</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">18</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">3.3</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">특수기록물관리</td>
<td valign="middle">8</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">18</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">3.5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">한국 기록관리 제도</td>
<td valign="middle">16</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">12</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">3.7</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">행정법 연구</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">8</td>
<td valign="middle">3.5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle" rowspan="4" colspan="2">기록물 선별, 평가, 수집(4)</td>
<td align="left" valign="middle">기록물 평가론</td>
<td style="background: lightPink">31</td>
<td style="background: lightPink">23</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">19</td>
<td valign="middle">13</td>
<td style="background: lightblue">4.0</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록물평가·선별론</td>
<td valign="middle">21</td>
<td valign="middle">12</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">20</td>
<td valign="middle">14</td>
<td style="background: lightblue">4.1</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록의 평가와 수집</td>
<td valign="middle">8</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">12</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">3.9</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">민간기록물 수집론</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">19</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">3.3</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle" rowspan="6" colspan="2">기록물 정리, 기술, 조직(6)</td>
<td align="left" valign="middle">기록물의 정리와 기술</td>
<td style="background: lightPink">22</td>
<td style="background: lightPink">10</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">20</td>
<td valign="middle">12</td>
<td style="background: lightblue">4.0</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록 색인의 작성 및 검색</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">18</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">3.7</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록물 메타데이터</td>
<td valign="middle">19</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">10</td>
<td valign="middle">20</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">4.0</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록물 정리와 분류</td>
<td valign="middle">18</td>
<td valign="middle">12</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">12</td>
<td valign="middle">20</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">3.9</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록물 조직론</td>
<td style="background: lightPink">27</td>
<td style="background: lightPink">19</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">16</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">3.8</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">전거 및 시소러스 구축론</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">18</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">3.4</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td colspan="2" valign="middle" rowspan="5">기록물서비스, 정보공개(5)</td>
<td align="left" valign="middle">기록정보서비스론</td>
<td style="background: lightPink">40</td>
<td style="background: lightPink">24</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">26</td>
<td valign="middle">10</td>
<td style="background: lightblue">4.0</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록 콘테츠와 문화유산 관리</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">21</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">3.3</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록물 저작권 세미나</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">14</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">3.3</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록전시</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">23</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">3.3</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">정보공개론</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">14</td>
<td valign="middle">16</td>
<td valign="middle">8</td>
<td valign="middle">3.6</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td colspan="2" valign="middle" rowspan="3">기록물 보존, 보호(3)</td>
<td align="left" valign="middle">기록물 보존론</td>
<td style="background: lightPink">22</td>
<td style="background: lightPink">7</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">20</td>
<td valign="middle">16</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">3.6</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">디지털 보존세미나</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">19</td>
<td valign="middle">16</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">3.4</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">종이기록물 특론</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">21</td>
<td valign="middle">14</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">3.2</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td colspan="2" valign="middle" rowspan="6">기록물 전자적 관리(6)</td>
<td align="left" valign="middle">전자기록관리론</td>
<td style="background: lightPink">42</td>
<td style="background: lightPink">31</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">21</td>
<td valign="middle">15</td>
<td style="background: lightblue">4.1</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록관리시스템론</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">27</td>
<td valign="middle">12</td>
<td style="background: lightblue">4.1</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">뉴미디어연구</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">12</td>
<td valign="middle">19</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">3</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">디지털 아카이빙 연구</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">15</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">3.5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">전자기록 장기보존론</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">15</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">3.7</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">전자기록관리시스템연구</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">14</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">10</td>
<td valign="middle">3.8</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td colspan="2" valign="middle" rowspan="5">기록관 운영(5)</td>
<td align="left" valign="middle">지방기록관의 운영과 지방사</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">10</td>
<td valign="middle">16</td>
<td valign="middle">15</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">3.2</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록관 계획론</td>
<td style="background: lightGreen">0</td>
<td style="background: lightGreen">0</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">21</td>
<td valign="middle">20</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">3.5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록관 관리와 경영</td>
<td valign="middle">8</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">25</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">3.7</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">업무분석론</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">12</td>
<td valign="middle">20</td>
<td valign="middle">8</td>
<td valign="middle">3.7</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">전문기관 기록물관리론</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">19</td>
<td valign="middle">19</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">3.4</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td colspan="2" valign="middle" rowspan="11">기록관리 역사(11)</td>
<td align="left" valign="middle">한국 기록관리의 역사</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">3.1</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">고문서학</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">21</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2.7</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록문화 연구</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">12</td>
<td valign="middle">19</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">3.0</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">동양 기록관리의 역사</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">14</td>
<td valign="middle">22</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2.6</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">동양의 기록관리제도사</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">20</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2.6</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">미국의 기록관리제도사</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">14</td>
<td valign="middle">23</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2.6</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">서양 기록관리의 역사</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">15</td>
<td valign="middle">20</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2.7</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">역사기록관리특론</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">12</td>
<td valign="middle">19</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">2.8</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">유럽의 기록관리제도사</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">14</td>
<td valign="middle">22</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2.7</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">지역과 공동체 기록론</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">21</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">2.8</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">한국 기록관리제도사</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">14</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">3.4</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td colspan="2" valign="middle" rowspan="2">기록관리 전문직 윤리가치(2)</td>
<td align="left" valign="middle">기록관리윤리</td>
<td valign="middle">8</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">20</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">3.9</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">행정윤리</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">20</td>
<td valign="middle">15</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">3.5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle" rowspan="10">관련 학문영역</td>
<td valign="middle" rowspan="5">ICT(5)</td>
<td align="left" valign="middle">정보관리시스템</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">23</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">3.6</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">컴퓨터프로그래밍</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">15</td>
<td valign="middle">14</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">3.0</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">소프트웨어공학론</td>
<td valign="middle">16</td>
<td valign="middle">8</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">12</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">3.1</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">통계 및 전산처리</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">14</td>
<td valign="middle">16</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">3.3</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">데이터베이스관리시스템</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">19</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">3.5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">문헌정보(1)</td>
<td align="left" valign="middle">서지학</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2.7</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle" rowspan="4">사학(4)</td>
<td align="left" valign="middle">역사학(동양사, 서양사)개론</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">12</td>
<td valign="middle">22</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2.6</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">구술사연구</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">2.7</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">지역사연구</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">20</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2.7</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">지방사연구</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">14</td>
<td valign="middle">19</td>
<td valign="middle">8</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2.7</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td colspan="2" valign="middle" rowspan="2">실습영역(2)</td>
<td align="left" valign="middle">기록관리(현장)실습</td>
<td valign="middle">15</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">14</td>
<td valign="middle">27</td>
<td style="background: lightblue">4.5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">전자기록물 실무</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">15</td>
<td valign="middle">25</td>
<td style="background: lightblue">4.5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle" rowspan="5" colspan="2">연구영역(5)</td>
<td align="left" valign="middle">구술사조사방법론</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">25</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">3.0</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록관리 선진사례 연구</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">18</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">3.6</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록관리학 세미나</td>
<td valign="middle">12</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">15</td>
<td valign="middle">20</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">3.5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록관리학연구방법론</td>
<td valign="middle">10</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">14</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">3.5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">논문연구(석사논문연구, 박사논문연구)</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">10</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">16</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">3.8</td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
<p>먼저 총 14개 영역 74개 교과목에 대한 이수 현황을 살펴 본 결과, 가장 많은 응답자가 이수한 과목은 ‘기록관리학개론(97.7%)’으로 나타났다. ‘기록관리학개론’은 기록관리학 전반의 기초 이론을 다루는 과목으로, 이수한 응답자 중 79.1%가 필수이수 과목이라고 응답하였다.</p>
<p>전체 응답자의 97.7%가 이수한 ‘기록관리학개론’을 포함하여 ‘전자기록관리론(42명, 95.5%)’, ‘기록정보서비스론(40명, 90.9%)’, ‘기록물 평가론(31명, 70.5%)’, ‘기록물 조직론(27명, 61.4%)’, ‘기록관리 법제 연구(22명, 50.0%)’, ‘기록물의 정리와 기술(22명, 50.0%)’, ‘기록물 보존론(22명, 50.0%)’은 응답자의 과반수 이상이 이수한 과목으로 나타났다. 상기 8개 과목 중 5개 과목에 대해서 이수자 중 약 70% 이상이 해당 과목이 필수이수 과목이라고 응답하였다. 상기 과목들은 <xref ref-type="bibr" rid="B027">공공기록물법 시행규칙(2017)</xref>에서 전문교과 영역으로 규정한 과목으로, 각 학교에서는 해당 과목들을 필수과목으로 지정하여 이수하게 하거나, 필수과목으로 지정하지 않더라도 이수를 권고하고 있는 것으로 보인다. 한편, ‘지방자치행정연구’와 ‘기록관 계획론’은 응답자들 중단 한 명도 이수하지 않은 과목으로 나타났다.</p>
<p>다음으로 74개 과목에 대한 현장 필요도를 분석한 결과, 평균값이 4.0 이상인 과목은 8과목으로 나타났으며, 구체적으로는 ‘기록관리학개론(4.1)’, ‘기록물 평가론(4.0)’, ‘기록물 평가·선별론(4.1)’, ‘기록물 메타데이터(4.0)’, ‘기록정보서비스론(4.0)’, ‘전자기록관리론(4.1)’, ‘기록관리시스템론(4.1)’, ‘기록관리(현장)실습(4.5)’, ‘전자기록물 실무(4.5)’ 등이 있었다. 특히, ‘기록관리(현장)실습’과 ‘전자기록 실무’는 평균값이 4.5로 나타나, 현장 실습이 매우 필요한 것으로 보인다. 상기 교과목들 역시 <xref ref-type="bibr" rid="B027">공공기록물법 시행규칙(2017)</xref>에서 규정한 교육과정과 범위가 일치한다.</p>
<p>앞서 언급한 바와 같이, ‘기록관리시스템(25%)’, ‘기록관리(현장)실습(34%)’, ‘전자기록물 실무(11%)’ 과목 등은 현장 필요도가 매우 높은 과목임에도 불구하고 이수 경험이 적은 것으로 나타났다. 특히 ‘기록관리(현장)실습’의 경우 기록물관리 전문요원 자격 시험 응시를 위해 해당 과목을 필수적으로 응시해야하는 교육원 졸업생 2명을 포함한 비율이 34%이기 때문에, 이를 제외하면 이수 경험이 더욱 적어진다. 이는 현장에서 필요한 교과목이 개설·운영되고 있지 않거나 개설·운영 되었음에도 필수로 지정되지 않아 이수 경험이 적은 것으로 유추할 수 있다. 현장 필요도가 낮았던 과목은 관련 학문 중 ‘문헌정보학’, ‘사학’ 영역의 교과목들과 기록관리 역사나 제도와 관련된 교과목, 그리고 ‘동양의 기록관리 체계 연구’로 나타났다. 상기 과목들은 이론적인 과목들로서 학문적으로는 필요하지만 실무에 미치는 영향력은 미미한 것으로 파악된다.</p>
<p>본인이 이수한 교과목이 전문요원의 직무역량 중 어느 역량에 도움이 되었느냐는 질문에 대하여 모든 응답자가 응답하였다(&#x003C;<xref ref-type="table" rid="t009">표 9</xref>&#x003E; 참조). 응답 분석 결과, 공통 분야에서는 ‘기초행동 역량’에 가장 유용하다고 응답하였고, 기록관리 고유역량 분야에서는 ‘기록평가·수집·처분 역량’과‘기록 조직 역량’을 개발하는 데 가장 유용하다고 응답하였다. 마지막으로 기반기술 분야에서는 컴퓨터 활용능력이나 정보처리능력과 같은 ‘ICT’ 역량을 개발하는데 도움이 되었다고 응답하였다.</p>
</sec>
<sec id="sec003-2-4">
<title>3.2.4 기록관리학 교과목 개정 요구</title>
<p>교과 영역의 개정 필요성을 묻는 문항에 대하여 전체의 약 87%(38명)가 개정이 필요하다고 응답하였다. 반면 개정이 불필요하다고 응답한 사람은 단 1명으로 나타나, 대다수의 전문 요원들이 교과목 개정을 강하게 요구하고 있음을 유추할 수 있다(&#x003C;<xref ref-type="table" rid="t010">표 10</xref>&#x003E; 참조).</p>
<p>교과 영역별 구체적인 개정 요구를 분석하기에 앞서, 실제 업무를 수행하는 현장에서의 교과 영역 필요도를 먼저 분석하였다. &#x003C;<xref ref-type="table" rid="t011">표 11</xref>&#x003E;은 한 것으로, 현장 필요도가 가장 높은 교과 영역은 ‘실습영역’으로 나타났다. 그 다음으로는 ‘기록물 선별, 평가, 수집’ 영역과 ‘기록물 정리, 기술, 조직’ 영역이 높았으며, ‘기록물의 전자적 관리’ 영역과 ‘기록관리 전문직 윤리가치’ 영역이 그 뒤를 이었다.</p>
<table-wrap id="t009">
<label>&#x003C;표 9&#x003E; </label>
<caption>
<title>직무역량 개발에 있어 교과목의 유용도</title>
</caption>
<table frame="box" rules="all" width="100%">
<tbody>
<tr>
<td colspan="8" align="right">(N=44)</td>
</tr>
<tr align="center" valign="middle">
<td colspan="2" valign="middle" rowspan="2">기록물관리 전문요원의 직무역량</td>
<td valign="middle" rowspan="2">평균값</td>
<td colspan="5">유용한 정도(N)</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td valign="middle">전혀 유용하지 않음</td>
<td valign="middle">유용하지 않음</td>
<td valign="middle">보통</td>
<td valign="middle">유용</td>
<td valign="middle">매우 유용</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle" rowspan="3">공통</td>
<td align="left" style="background: lightpink">기초행동 역량</td>
<td style="background: lightpink">3.4</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">20</td>
<td valign="middle">19</td>
<td valign="middle">2</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">관계형성 역량</td>
<td valign="middle">3.0</td>
<td valign="middle">3.0</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">21</td>
<td valign="middle">11</td>
<td valign="middle">2</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">관리 역량</td>
<td valign="middle">3.0</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">7</td>
<td valign="middle">22</td>
<td valign="middle">10</td>
<td valign="middle">2</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle" rowspan="7">기록관리 고유역량</td>
<td align="left" valign="middle">업무 수행 역량</td>
<td valign="middle">3.4</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">16</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">4</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록 경영 컨설팅 역량</td>
<td valign="middle">3.0</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">10</td>
<td valign="middle">19</td>
<td valign="middle">10</td>
<td valign="middle">3</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록정보화 역량</td>
<td valign="middle">3.4</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">15</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록정보서비스 역량</td>
<td valign="middle">3.5</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">16</td>
<td valign="middle">6</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" style="background: lightpink">기록평가·수집·처분 역량</td>
<td style="background: lightpink">3.6</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">18</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">6</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" style="background: lightpink">기록 조직 역량</td>
<td style="background: lightpink">3.6</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">15</td>
<td valign="middle">16</td>
<td valign="middle">9</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록 보존 역량</td>
<td valign="middle">3.0</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">19</td>
<td valign="middle">8</td>
<td valign="middle">4</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle" rowspan="3">기반기술(skill)</td>
<td align="left" valign="middle">언어(외국어 소통 능력 등)</td>
<td valign="middle">2.7</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">23</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">2</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">의사소통(문서이해능력, 문서작성능력
등)</td>
<td valign="middle">3.1</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">23</td>
<td valign="middle">10</td>
<td valign="middle">3</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" style="background: lightpink">ICT(컴퓨터 활용능력, 정보처리능력 등)</td>
<td style="background: lightpink">3.4</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">6</td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
<table-wrap id="t010">
<label>&#x003C;표 10&#x003E; </label>
<caption>
<title>교과목 개정 필요도</title>
</caption>
<table frame="box" rules="all" width="100%">
<tbody>
<tr>
<td colspan="6" align="right">(N=44)</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">평균값</td>
<td valign="middle">매우 불필요</td>
<td valign="middle">불필요</td>
<td valign="middle">보통</td>
<td valign="middle">필요</td>
<td valign="middle">매우 필요</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">4.3</td>
<td valign="middle">0(0%)</td>
<td valign="middle">1(2.3%)</td>
<td valign="middle">5(11.4%)</td>
<td valign="middle">19(43.2%)</td>
<td valign="middle">19(43.2%)</td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
<table-wrap id="t011">
<label>&#x003C;표 11&#x003E; </label>
<caption>
<title>교과 영역별 현장 필요도</title>
</caption>
<table frame="box" rules="all" width="100%">
<tbody>
<tr>
<td colspan="7" align="right">(N=44)</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle" rowspan="2">교과 영역</td>
<td valign="middle" rowspan="2">평균
값</td>
<td colspan="5">현장 필요도(N)</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">매우 불필요</td>
<td valign="middle">불필요</td>
<td valign="middle">보통</td>
<td valign="middle">필요</td>
<td valign="middle">매우 필요</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기초영역</td>
<td valign="middle">3.4</td>
<td valign="middle">0.8</td>
<td valign="middle">6.3</td>
<td valign="middle">17.3</td>
<td valign="middle">14.1</td>
<td valign="middle">5.5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" style="background: lightpink">기록물 선별, 평가, 수집</td>
<td style="background: lightpink">3.8</td>
<td valign="middle">0.0</td>
<td valign="middle">3.3</td>
<td valign="middle">12.8</td>
<td valign="middle">16.8</td>
<td valign="middle">11.3</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" style="background: lightpink">기록물 정리, 기술, 조직</td>
<td style="background: lightpink">3.8</td>
<td valign="middle">0.3</td>
<td valign="middle">2.2</td>
<td valign="middle">13.5</td>
<td valign="middle">18.5</td>
<td valign="middle">9.5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록물 서비스, 정보공개</td>
<td valign="middle">3.5</td>
<td valign="middle">1.0</td>
<td valign="middle">4.2</td>
<td valign="middle">16.4</td>
<td valign="middle">16.0</td>
<td valign="middle">6.4</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록물 보존, 보호(ex.기록물 보존론 등)</td>
<td valign="middle">3.4</td>
<td valign="middle">0.3</td>
<td valign="middle">4.7</td>
<td valign="middle">20.0</td>
<td valign="middle">15.3</td>
<td valign="middle">3.7</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" style="background: lightpink">기록물 전자적 관리</td>
<td style="background: lightpink">3.7</td>
<td valign="middle">0.2</td>
<td valign="middle">4.5</td>
<td valign="middle">12.5</td>
<td valign="middle">18.0</td>
<td valign="middle">8.8</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록관 운영</td>
<td valign="middle">3.5</td>
<td valign="middle">0.2</td>
<td valign="middle">5.0</td>
<td valign="middle">15.8</td>
<td valign="middle">19.8</td>
<td valign="middle">3.2</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록관리 역사</td>
<td valign="middle">2.8</td>
<td valign="middle">2.9</td>
<td valign="middle">12.4</td>
<td valign="middle">19.7</td>
<td valign="middle">8.1</td>
<td valign="middle">0.9</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" style="background: lightpink">기록관리 전문직 윤리가치(ex.기록관리 윤리 등)</td>
<td style="background: lightpink">3.7</td>
<td valign="middle">0.5</td>
<td valign="middle">2.5</td>
<td valign="middle">15.5</td>
<td valign="middle">17.5</td>
<td valign="middle">8.0</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">ICT (ex. 소프트웨어공학론, 통계 및 전산처리 등)</td>
<td valign="middle">3.3</td>
<td valign="middle">3.0</td>
<td valign="middle">6.8</td>
<td valign="middle">13.2</td>
<td valign="middle">16.8</td>
<td valign="middle">4.2</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">문헌정보(ex.서지학 등)</td>
<td valign="middle">2.7</td>
<td valign="middle">5.0</td>
<td valign="middle">13.0</td>
<td valign="middle">17.0</td>
<td valign="middle">9.0</td>
<td valign="middle">0.0</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">사학(ex.역사학 개론, 지역사 연구 등)</td>
<td valign="middle">2.7</td>
<td valign="middle">4.5</td>
<td valign="middle">12.5</td>
<td valign="middle">19.5</td>
<td valign="middle">7.3</td>
<td valign="middle">0.3</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" style="background: lightpink">실습영역(ex.기록관리 실습 등)</td>
<td style="background: lightpink">4.5</td>
<td valign="middle">0.0</td>
<td valign="middle">0.5</td>
<td valign="middle">3.0</td>
<td valign="middle">14.5</td>
<td valign="middle">26.0</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">연구영역(ex.논문연구, 기록관리학
세미나 등)</td>
<td valign="middle">3.5</td>
<td valign="middle">0.8</td>
<td valign="middle">4.8</td>
<td valign="middle">16.6</td>
<td valign="middle">16.6</td>
<td valign="middle">5.2</td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
<p>한편, 개정 요구가 높은 교과 영역은 ‘실습영역(4.2)’과 ‘기록물 전자적 관리(4.2)’ 영역으로 나타났다. 그 다음으로는 ‘기초영역(3.9)’, ‘기록물 서비스, 정보공개(3.9)’ 영역에 대한 개정 요구가 높은 것으로 나타났다(&#x003C;<xref ref-type="table" rid="t012">표 12</xref>&#x003E; 참조).</p>
<p>이상을 바탕으로 교과 영역별 현장 필요도와 개정 필요도의 상관관계를 분석해보면, 현장 필요도가 높은 영역이 개정 요구도 높음을 알 수 있다. 특히, ‘실습영역’의 경우, 현장 필요도와 개정 필요도 모두 공통적으로 가장 높은 교과 영역으로 나타났는데, 이를 통해 해당 과목이 실무와 가장 밀접한 과목임에도 불구하고 현재 개설·운영되는 교과목의 양이나 질적인 측면에서 미흡한 점이 있음을 유추할 수 있다.</p>
</sec>
<sec id="sec003-2-5">
<title>3.2.5 기록관리학 교과목 운영의 내실화</title>
<p>기록관리학 교과목 운영의 내실화를 위한 요인을 제시하고 이에 대한 중요도를 조사하였다. 분석 결과, ‘교육내용의 전문성’, ‘교육주제의 최신성’, ‘교육강사의 전문성 및 자질’, ‘교육교재의 전문성’이 평균값 4.0이상으로 교과목 운영 내실화를 위한 중요 요인으로 나타났다(&#x003C;<xref ref-type="table" rid="t013">표 13</xref>&#x003E; 참조). 이는 현재 운영되고 있는 교과의 내용, 주제, 강사, 교재가 보다 전문적이어야 하며 최신 트렌드를 반영할 필요가 있음을 의미한다.</p>
<p>기록관리학 학습을 위한 교육방법으로서 가장 효과적인 방법은 무엇인지를 묻는 문항에는 복수응답을 허용하였다. 해당 문항에 응답자 모두가 응답하였으며, 그 중 39명이 복수로 응답하였다. 결과는 &#x003C;<xref ref-type="table" rid="t014">표 14</xref>&#x003E;와 같다.</p>
<table-wrap id="t012">
<label>&#x003C;표 12&#x003E; </label>
<caption>
<title>교과 영역별 개정 필요도</title>
</caption>
<table frame="box" rules="all" width="100%">
<tbody>
<tr>
<td colspan="7" align="right">(N=44)</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle" rowspan="2">교과 영역</td>
<td valign="middle" rowspan="2">평균 값</td>
<td colspan="5">개정 필요도(N)</td>
</tr>
<tr valign="middle">
<td valign="middle">전혀 필요하지 않음</td>
<td valign="middle">필요하지 않음</td>
<td valign="middle">보통</td>
<td valign="middle">필요</td>
<td valign="middle">매우필요</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" style="background: lightpink">기초영역</td>
<td style="background: lightpink">3.9</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">8</td>
<td valign="middle">21</td>
<td valign="middle">11</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록물 선별, 평가, 수집</td>
<td valign="middle">3.7</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">14</td>
<td valign="middle">15</td>
<td valign="middle">10</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" style="background: lightpink">기록물 정리, 기술, 조직</td>
<td style="background: lightpink">3.8</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">21</td>
<td valign="middle">10</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" style="background: lightpink">기록물 서비스, 정보공개</td>
<td style="background: lightpink">3.9</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">10</td>
<td valign="middle">18</td>
<td valign="middle">12</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록물 보존, 보호(ex. 기록물 보존론 등)</td>
<td valign="middle">3.4</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">18</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">3</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" style="background: lightpink">기록물 전자적 관리</td>
<td style="background: lightpink">4.2</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">6</td>
<td valign="middle">19</td>
<td valign="middle">17</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록관 운영</td>
<td valign="middle">3.7</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">21</td>
<td valign="middle">7</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록관리 역사</td>
<td valign="middle">2.8</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">20</td>
<td valign="middle">8</td>
<td valign="middle">1</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록관리 전문직 윤리가치(ex. 기록관리윤리 등)</td>
<td valign="middle">3.3</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">5</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">ICT (ex. 소프트웨어공학론, 통계 및 전산처리 등)</td>
<td valign="middle">3.4</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">14</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">7</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">문헌정보(ex.서지학 등)</td>
<td valign="middle">2.8</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">21</td>
<td valign="middle">8</td>
<td valign="middle">1</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">사학(ex. 역사학 개론, 지역사 연구 등)</td>
<td valign="middle">2.8</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">8</td>
<td valign="middle">27</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">1</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" style="background: lightpink">실습영역(ex. 기록관리 실습 등)</td>
<td style="background: lightpink">4.2</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">8</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">21</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">연구영역(ex. 논문연구, 기록관리학 세미나 등)</td>
<td valign="middle">3.7</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">17</td>
<td valign="middle">13</td>
<td valign="middle">10</td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
<table-wrap id="t013">
<label>&#x003C;표 13&#x003E; </label>
<caption>
<title>기록관리학 교과목 내실화 요인 중요도</title>
</caption>
<table frame="box" rules="all" width="100%">
<tbody>
<tr>
<td colspan="7" align="right">(N=44)</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle" rowspan="2">기록관리학 교육과정의 내실화 관련 요인</td>
<td valign="middle" rowspan="2">평균값</td>
<td colspan="5">중요도(N)</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">전혀 중요하지 않음</td>
<td valign="middle">중요하지 않음</td>
<td valign="middle">보통</td>
<td valign="middle">중요</td>
<td valign="middle">매우중요</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" style="background: lightpink">교육내용의 전문성</td>
<td style="background: lightpink">4.2</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">23</td>
<td valign="middle">16</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" style="background: lightpink">교육주제의 최신성</td>
<td style="background: lightpink">4.0</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">8</td>
<td valign="middle">18</td>
<td valign="middle">15</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" style="background: lightpink">교육강사의 전문성 및 자질</td>
<td style="background: lightpink">4.2</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">4</td>
<td valign="middle">25</td>
<td valign="middle">14</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" style="background: lightpink">교육교재의 전문성</td>
<td style="background: lightpink">4.0</td>
<td valign="middle">0</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">18</td>
<td valign="middle">15</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">교육수준의 다양화(초급, 중급, 고급)</td>
<td valign="middle">3.5</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">5</td>
<td valign="middle">15</td>
<td valign="middle">15</td>
<td valign="middle">8</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">학교당국의 지원(교육환경 등)</td>
<td valign="middle">3.8</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">9</td>
<td valign="middle">23</td>
<td valign="middle">9</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">기록물관리 전문요원 채용 시 시험과목의 재조정</td>
<td valign="middle">3.7</td>
<td valign="middle">1</td>
<td valign="middle">3</td>
<td valign="middle">16</td>
<td valign="middle">14</td>
<td valign="middle">10</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td align="left" valign="middle">담당과목과 담당교수의 전공상관도</td>
<td valign="middle">3.8</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">2</td>
<td valign="middle">10</td>
<td valign="middle">19</td>
<td valign="middle">11</td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
<table-wrap id="t014">
<label>&#x003C;표 14&#x003E; </label>
<caption>
<title>가장 효과적인 교수법(복수응답)</title>
</caption>
<table frame="box" rules="all" width="100%">
<tbody>
<tr>
<td colspan="6" align="right">(N=83)</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">교수자에 의한 주도적 강의</td>
<td valign="middle">현장답사<p>(기록관 현장 방문 등)</p></td>
<td valign="middle">온라인 교육 방법</td>
<td valign="middle">발표 및 토론 위주</td>
<td valign="middle">기록관 현장실습</td>
<td valign="middle">기타</td>
</tr>
<tr valign="middle" align="center">
<td valign="middle">9(10.8%)</td>
<td valign="middle">25(30.1%)</td>
<td valign="middle">0(0%)</td>
<td valign="middle">17(20.5%)</td>
<td valign="middle">32(38.6%)</td>
<td valign="middle">0(0%)</td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
<p>응답 분석 결과, ‘기록관 현장실습’이 전체 응답 중 38.6%를 차지하여 가장 효과적인 교수법으로 나타났다. 이를 다시 응답자 기준으로 보면, 전체 44명 중 72.7%가 응답한 것으로 응답자 대다수가 현장실습을 효과적인 교수법으로 생각하고 있었다. 또한 ‘기록관 현장실습’과 유사한 ‘현장답사(기록관 현장 방문 등)’가 그 다음으로 효과적인 교수법으로 나타났는데, 이러한 점은 앞서 현장 필요도가 높았던 교과목과 개정이 필요한 교과목 영역으로 실습 과련 교과목이 나타났던 것과 맥락을 같이 한다. 다시 말해, 현업에 종사하는 기록물관리 전문요원에게는 실제 현장에서 마주하는 이슈들을 해결하는데 실질적인 도움을 줄 수 있는 실습 위주의 교과목이 필요함을 알 수 있다.</p>
</sec>
<sec id="sec003-2-6">
<title>3.2.6 개방형 질문</title>
<p>설문 말미의 개방형 질문을 통해 기록관리학 교과목 개선에 대한 의견을 자유롭게 기술할 수 있도록 하였다. 총 10명의 응답자가 본인의 의견을 추가로 기술하였으며, 실습 관련 교과목의 확대 운영, 정보공개 관련 교과목의 확대 운영, 민간기록관리 관련 교과목의 확대 등이 제안되었다. 개방형 질문에서도 역시 실습 관련 교과목에 대한 의견이 가장 많이 기술되어 설문의 전반적인 결과와 유사한 맥락을 보였다.</p>
</sec>
</sec>
</sec>
<sec id="sec004">
<title>4. 시사점 및 개선방안</title>
<p>이상의 설문 결과를 바탕으로 도출된 시사점과 개선방안을 도식화하면 &#x003C;<xref ref-type="fig" rid="f001">그림 1</xref>&#x003E;과 같다. 각 세부적인 내용은 다음과 같다.</p>
<fig id="f001" orientation="portrait" position="float">
	<label>&#x003C;그림 1&#x003E;</label>
	<caption>
		<title>설문결과를 통한 시사점 및 교과목 개선 방향</title>
	</caption>
	<graphic xlink:href="../ingestImageView?artiId=ART002470888&amp;imageName=jksarm_2019_19_02_25_f001.jpg" position="float" orientation="portrait" xlink:type="simple"></graphic>
</fig>
<p>첫째, ‘기록물의 전자적 관리’ 영역 교과목의 현장 필요성이 높아짐에 따라 해당 영역 교과목의 개설 및 운영을 확대해야 한다. &#x003C;<xref ref-type="table" rid="t005">표 5</xref>&#x003E;에서 보다시피 해당 영역의 교과목은 상당히 많은 수가 개설되고 있다. 그러나 설문 결과를 보면 ‘기록물의 전자적 관리’ 영역이 현장 필요도와 개정 필요도가 높았던 교과 영역으로 나타났으며, 설문 전반에서 유사한 응답이 확인되었다. 또한 관련 학문 영역 중 ‘문헌정보학’과 ‘사학’ 영역의 현장 필요도는 2.7 이하인 반면, ‘ICT’ 영역의 현장 필요도는 3.0 이상으로 높은 편에 속해, 관련 학문에서도 컴퓨터 관련 교과목의 필요성이 대두되었다. 이러한 결과는 현재 개설·운영 중인 교육과정을 통해 습득한 전공지식만으로는 실질적인 문제 해결에 어려움이 있다는 것을 의미하며, 나아가 관련 교과목의 전문성 및 최신성을 향상시킬 필요가 있음을 시사한다. 따라서 전자기록 생산 환경을 이해하고 적응할 수 있도록 전문적인 교과목의 개설이 필요하고 내용적인 측면에서 세분화하여야 교과목을 구성해야 한다. 특히, 전자기록의 생산 환경이 복잡해지고 있는 만큼 다양한 매체와 형식의 전자기록 관리 및 보존을 위한 교과목을 개설·운영해야 한다. 이를 위해서는 관련 교과목 강사와 교육 내용의 전문성이 보장되어야 하며, 문제 해결 능력을 함양하기 위해 실제 발생할 수 있는 이슈나 실제 사례 분석을 통한 학습이 필요하다.</p>
<p>둘째, ‘실습영역’ 관련 교과목의 현장 필요성이 높아짐에 따라 관련 교과목의 개설과 운영을 확대해야 한다. ‘실습영역’은 앞서 기술한 ‘기록물의 전자적 관리’ 영역과 같이 현장 필요도와 개정 필요도가 상당히 높았던 교과 영역이다. 이는 개방형 답변에서도 확인할 수 있었는데, 실제로 실무 경력이 10년 이상인 한 응답자는 근무 경력이 적은 전문요원 혹은 교육과정 이수자를 대상으로 한 실습 프로그램 운영을 제안하기도 하였다. 그러나 실습 과목을 필수이수 과목으로 운영하는 기록관리학 교육원 외에는 대부분의 학과에서는 실습을 필수로 지정하지 않고 있으며, 실제로 개설하여 운영하고 있는지도 의문이다. 설령 각 학교마다 관련 교과목을 개설·운영하고 있는 것으로 고시하고 있을지라도 실제 여부는 확인이 어렵기 때문이다. 설문 결과에서 ‘실습영역’의 교과목을 이수했다고 응답한 비율이 낮은 점 역시 이를 뒷받침 한다. 그러나 기록관리학 교육이 지향하는 바가 현장에서 문제 해결 능력을 함양하는데 있다(<xref ref-type="bibr" rid="B011">이영학, 2009</xref>)는 점에서 실무 경험은 반드시 필요하다. 따라서 ‘실습영역’ 관련 교과를 필수 이수 과목으로 지정해야 하며, 다양한 업무를 실습할 수 있는 방향으로 내용을 구성해야 한다. 특히, 거의 모든 기록물이 전자적으로 생산, 관리되고 있는 환경에서 전자기록생산/관리시스템에 관한 내용은 필수적으로 포함되어야 한다. 이를 위해서는 실습 장소를 마련할 수 있도록 국가기록원과 기관들의 협조가 필요하며, 협조를 유도할 수 있는 제도나 조치가 선행되어야 한다.</p>
<p>셋째, 법률을 기준으로 한 교과목의 표준화와 필수이수 과목 지정이 필요하다. 공공기록물법 시행령 제42조에서는 제42조의2 제1항에 따른 필수과목 및 선택과목에 대한 강좌를 반드시 개설하여 교육과정을 구성하도록 하고 있다. 그러나 2장의 조사 결과에서 볼 수 있다시피, 각 대학에서 개설·운영하고 있는 교과목은 명칭과 교육하는 내용이 조금씩 상이하다. 또한 교과목 설명이 없는 경우나 교과목명이 해당 교과목 내용을 대표하지 않는 경우도 있었다. 물론 해당 학교에서 지향하는 방향에 따라 교육과정의 구성이 달라질 수는 있으나, 전문요원의 전문성 제고를 위해서는 교과목이 다루는 내용이나 범주에 관한 최소한의 표준화가 필요하다(<xref ref-type="bibr" rid="B011">이영학, 2009</xref>). 특히, <xref ref-type="bibr" rid="B027">공공기록물법 시행규칙(2017)</xref>에서 정하는 교과 영역이나 교과목을 기준으로 교과목명과 교과 내용 범주에 관한 표준화 작업이 필요하다. 표준화를 위해서는 상기 법률을 기준으로 삼되, ‘기록물의 전자적 관리’ 영역과 ‘실습영역’ 교과목의 확대를 고려해야 하며, 필수이수 과목 여부도 논의할 필요가 있다.</p>
<p>넷째, 정규 교과 이외의 교육 방안을 강구하여 교과과정을 내실화하려는 노력이 필요하다. 기록관리학은 종합학문으로서 학습해야 할 지식의 범주가 다양하다. 이러한 이유에서 학과 간 협동과정으로 운영되는 경우가 다수이다. 그러나 설문 결과에서 교육과정의 내실화를 위한 요인으로 ‘교육내용의 전문성’, ‘교육주제의 최신성’, ‘교육강사의 전문성 및 자질’, ‘교육교재의 전문성’ 등이 높은 순위에 있는 것으로 볼 때, 현재 각 학과의 교육과정은 교육내용, 주제, 강사, 교재에 대한 전문성과 최신성을 만족하지 못하고 있음을 알 수 있다. 따라서 다양한 학문을 다루는데 있어 질적인 면에서 미흡한 것은 아닌지, 새로운 이론이나 기술 등이 수업 시간에 다뤄지고 있는지 등을 숙고할 필요가 있다. 특히 ‘기록물의 전자적 관리’ 영역 교과목들의 중요성이 높아지고 있는 만큼 ‘교육내용의 전문성’과 ‘교육주제의 최신성’은 교과목의 내실화 측면에서 반드시 고려되어야 한다. 다만, 이러한 요인들을 반영하기 위하여 교과목 내용을 자주 개정하거나 강사진을 자주 교체하는 것은 현실적인 어려움이 있으므로, 최신 이슈를 다루는 관련 세미나를 개최하거나 전문 강사진으로 구성된 특강을 진행하는 등 교과 외 교육 방안이 마련되어야 한다.</p>
<p>다섯째, 공공기록물 관리 위주의 교육과정 편성으로 야기된 과목 불균형을 해소하기 위하여 교과목의 다양성을 확보해야 한다. 국내 기록관리학 교육과정은 공공기록물법에서 정하는 자질을 갖춘 전문직을 양성하기 위해 설계되었기 때문에, 공공기록물 관리를 위한 교과목 위주로 구성되어 있다. 따라서 최근 몇 년 간 기록관리학계의 화두로 떠오르고 있는 공동체와 사회적 기억, 소규모 아카이브 등과 같은 민간기록 관련 이론이나 관련 담론을 학습하는 데에는 무리가 있다. 또한 기술의 발달로 기록의 매체나 형식이 다양해지고 있는데, 이를 위한 교과목 역시 소수에 불과하다. 설문 응답자의 대부분이 공공기관 근무자였기 때문에 이와 관련된 내용이 다소 적은 비중으로 지적되었으나, 개방형 질문에 대한 답변 중 상당수가 민간기록물 관련 교과목에 대한 의견을 제안하였다는 점은 의미가 있다. 따라서 교과목의 다양성을 확보하기 위하여 민간기록 관련 교과목을 비롯한 다른 분야의 교과목 개설 및 운영을 확대해야 한다.</p>
</sec>
<sec id="sec005" sec-type="Conclusions">
<title>5. 결 론</title>
<p>본 연구는 국내 기록관리학의 교육과정 현황을 살펴보고 전공 지식이 실무에 미치는 영향과 그 정도를 분석함으로써, 현재의 교육과정을 정비할 수 있는 방안을 마련하고자 하였다. 이를 위하여 현직 기록물관리 전문요원을 대상으로 본인이 이수한 교과목과 필수과목 여부, 현장 필요도, 개정 필요도와 개정이 필요한 교과 영역, 교육과정 내실화를 위한 요인 등의 문항을 포함한 설문을 배포하여 총 45부를 수거, 불성실한 답변을 제외한 44부를 분석하였다. 구체적인 분석 결과는 다음과 같다.</p>
<p>첫째, 응답자의 과반수가 이수한 과목은 총 8과목이며, ‘기록관리학개론’, ‘전자기록관리론’, ‘기록정보서비스론’, ‘기록물 평가론’, ‘기록물 조직론’, ‘기록관리 법제 연구’, ‘기록물의 저리와 기술’, ‘기록물 보존론’으로 나타났다. 둘째, 현장 필요도의 평균값이 4.0 이상인 과목은 역시 8 과목으로, ‘전자기록 실무’, ‘기록관리(현장)실습’, ‘기록관리학개론’, ‘기록관리시스템론’, ‘전자기록관리론’, ‘기록물 평가·선별론’, ‘기록물 평가론’, ‘기록물 메타데이터’, ‘기록정보서비스론’ 순으로 나타났다. 이상에서 응답자의 과반수가 이수한 과목과 현장 필요도가 높은 과목들은 <xref ref-type="bibr" rid="B027">공공기록물법 시행규칙(2017)</xref>에서 규정한 교과목들이다. 셋째, 교과목의 이수로 도움이 된 직무역량으로는 ‘기록평가·수집·처분 역량’, ‘기록 조직 역량’, ‘ICT’ 분야 역량, ‘기초행동 역량’이 있었다. 넷째, 교과목의 개정이 필요하다는 의견에 약 87%가 동의하였으며, 개정이 필요한 교과 영역은 ‘기록물의 전자적 관리’, ‘실습영역’, ‘기초영역’, ‘기록물 서비스, 정보공개’ 영역, ‘기록 정리, 기술, 조직’ 영역으로 나타났다. 다섯째, 교육과정 내실화를 위한 요인으로는 ‘교육내용의 전문성’, ‘교육강사의 전문성 및 자질’, ‘교육주제의 최신성’, ‘교육교재의 전문성’이 높은 응답률을 보였다. 여섯째, 가장 효과적인 교수법은 ‘기록관 현장실습’으로 나타났으며, ‘현장답사(기록관 현장 방문 등)’가 그 뒤를 이었다. 설문 결과에서는 전반적으로 기록물의 전자적 관리와 실습에 관한 중요성 및 필요성이 대두되었다.</p>
<p>이상의 설문 결과를 바탕으로 도출한 시사점과 개선방안은 다음과 같다. 첫째, 첫째, ‘기록물의 전자적 관리’ 영역 교과목의 현장 필요성이 높아짐에 따라 해당 영역 교과목의 개설 및 운영이 확대되어야 한다. 둘째, ‘실습영역’ 관련 교과목의 수요가 높아짐에 따라 관련 교과목의 개설과 운영이 확대되어야 한다. 셋째, 법률을 기준으로 교과목의 표준화와 필수이수 과목 지정이 필요하다. 넷째, 정규 교과 이외의 교육 방안을 강구하여 교과과정을 내실화하려는 노력이 필요하다. 다섯째, 공공기록물 관리 위주의 교육과정 편성으로 야기된 과목 불균형을 해소하기 위하여 교과목의 다양성을 확보해야 한다.</p>
<p>본 연구는 현장의 의견을 수렴하여 교육과정 정비 방안을 마련하고자 하였다는 데에 의미가 있으며, 차후 기록관리학 교과목 개발을 위한 기초자료로 활용될 수 있을 것이라 기대한다. 다만, 설문 표본의 수가 적다는 점과 공공기관에서 근무하는 전문요원이 대다수로 설문 대상이 한정적이라는 점에 한계가 있다. 따라서 민간 및 다른 유형의 기관에 종사하는 전문요원을 대상으로 범위를 확장시켜 보다 다양한 의견을 수렴할 수 있는 후속 연구가 필요하다. 나아가 피 교육자와 교수자 모두의 관점이 반영된 교육과정 및 교과목의 개발을 위하여 교수자의 관점을 고려한 향후 연구가 필요하다.</p>
</sec>
</body>
<back>
<ref-list>
<title>참 고 문 헌</title>
<!--강은비, 오효정, 김찬영, 김용 (2016). 기록물관리 전문요원의 전문성에 대한 실무자와 전공학생의인식 차이에 관한 연구. 한국비블리아학회지, 27(4), 147-173. http://dx.doi.org/10.14699/kbiblia.2016.27.4.147-->
<ref id="B001">
<label>1</label>
<element-citation publication-type="journal">
<person-group>
<name name-style="eastern"><surname>강</surname><given-names>은비</given-names></name>
<name name-style="eastern"><surname>오</surname><given-names>효정</given-names></name>
<name name-style="eastern"><surname>김</surname><given-names>찬영</given-names></name>
<name name-style="eastern"><surname>김</surname><given-names>용</given-names></name>
</person-group>
<year>(2016)</year>
<article-title>기록물관리 전문요원의 전문성에 대한 실무자와 전공학생의인식 차이에 관한 연구</article-title>
<source>한국비블리아학회지</source>
<volume>27</volume><issue>4</issue>
<fpage>147</fpage><lpage>173</lpage>
<pub-id pub-id-type="doi">10.14699/kbiblia.2016.27.4.147</pub-id>
<comment>Kang, Eun-Bi, Oh, Hyo-Jung, Kim, Chan-Young, &#x0026; Kim, Yong (2016). A Study on the Differences of Perceptions between Practitioners and Students in Archives &#x0026; Record Management on the Professionalism of Archivists. Journal of the Korean Biblia Society for Library and Information Science, 27(4), 147-173. http://dx.doi.org/10.14699/kbiblia.2016.27.4.147</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--국가기록원 (2012). 기록물관리전문요원의 직무능력 분석 및 시험평가영역·기준 개발 연구 최종보고서. 대전: 국가기록원.-->
<ref id="B002">
<label>2</label>
<element-citation publication-type="report">
<collab>국가기록원</collab>
<year>(2012)</year>
<source>기록물관리전문요원의 직무능력 분석 및 시험평가영역·기준 개발 연구 최종보고서</source>
		<publisher-loc>대전</publisher-loc>
		<publisher-name>국가기록원</publisher-name>
<comment>National Archives of Korea (2012). An Analysis of Job Competency of Records Managers and Development of Test Evaluation Area.Criteria of Records Managers. Daejeon: National Archives of Korea</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--국립중앙도서관 (2011). 전문사서 경쟁력 제고를 위한 문헌정보학 전공과목 정비 방안 연구. 서울: 국립중앙도서관.-->
<ref id="B003">
<label>3</label>
<element-citation publication-type="report">
<collab>국립중앙도서관</collab>
<year>(2011)</year>
<source>전문사서 경쟁력 제고를 위한 문헌정보학 전공과목 정비 방안 연구</source>
		<publisher-loc>서울</publisher-loc>
		<publisher-name>국립중앙도서관</publisher-name>
<comment>National Library of Korea (2011). A Study on the Improvement of Library and Information Science Subjects for the Competitiveness of Professional librarians. Seoul: National Library of Korea</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--김순희 (2009). 기록관리 전문가의 실무능력 제고를 위한 교육 프로그램 연구. 한국도서관·정보학회지, 40(3), 271-293.-->
<ref id="B004">
<label>4</label>
<element-citation publication-type="journal">
<person-group>
<name name-style="eastern"><surname>김</surname><given-names>순희</given-names></name>
</person-group>
<year>(2009)</year>
<article-title>기록관리 전문가의 실무능력 제고를 위한 교육 프로그램 연구</article-title>
<source>한국도서관·정보학회지</source>
<volume>40</volume><issue>3</issue>
<fpage>271</fpage><lpage>293</lpage>
<pub-id pub-id-type="doi">10.16981/kliss.40.3.200909.271</pub-id>
<comment>Kim, Soon-Hee (2009). A Study on a Teaching Program to Improve the Working Ability for Records Manager. Journal of Korean Library and Information Science Society, 40(3), 271-293</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--김영애 (2000). 독일의 아키비스트 양성제도: 마르부르크 기록학교를 중심으로. 기록학연구, 2, 195-230.-->
<ref id="B005">
<label>5</label>
<element-citation publication-type="journal">
<person-group>
<name name-style="eastern"><surname>김</surname><given-names>영애</given-names></name>
</person-group>
<year>(2000)</year>
<article-title>독일의 아키비스트 양성제도: 마르부르크 기록학교를 중심으로</article-title>
<source>기록학연구</source>
<volume>2</volume>
<fpage>195</fpage><lpage>230</lpage>
<comment>Kim, Young-Ae (2000). The Education and Training of Archivists in Germany: Based on the Curriculum of Marburgschule. The Korean Journal of Archival Studies, 2, 195-230</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--김정하 (2001). 기록관리전문가 양성교육에 관한 사례연구: 이탈리아의 기록관리학 전통과 교육과정을 중심으로. 한국기록관리학회지, 1(1), 201-230.-->
<ref id="B006">
<label>6</label>
<element-citation publication-type="journal">
<person-group>
<name name-style="eastern"><surname>김</surname><given-names>정하</given-names></name>
</person-group>
<year>(2001)</year>
<article-title>기록관리전문가 양성교육에 관한 사례연구: 이탈리아의 기록관리학 전통과 교육과정을 중심으로</article-title>
<source>한국기록관리학회지</source>
<volume>1</volume><issue>1</issue>
<fpage>201</fpage><lpage>230</lpage>
<pub-id pub-id-type="doi">10.14404/JKSARM.2001.1.1.201</pub-id>
<comment>Kim, Jung-Ha (2001). A Study on the Case of Education to Train an Archivist: Focus on the Archival Training Courses and the Tradition of Archival Science in Italiy. Journal of Korean Society of Archives and Records Management, 1(1), 201-230</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--김태수 (2002). 기록관리의 전문교육과정 및 전문인력제도. 한국기록관리학회지, 2(1), 7-40.-->
<ref id="B007">
<label>7</label>
<element-citation publication-type="journal">
<person-group>
<name name-style="eastern"><surname>김</surname><given-names>태수</given-names></name>
</person-group>
<year>(2002)</year>
<article-title>기록관리의 전문교육과정 및 전문인력제도</article-title>
<source>한국기록관리학회지</source>
<volume>2</volume><issue>1</issue>
<fpage>7</fpage><lpage>39</lpage>
<pub-id pub-id-type="doi">10.14404/JKSARM.2002.2.1.007</pub-id>
<comment>Kim, Tae-Soo (2002). Education Courses and Professional Policies in Record Management. Journal of Korean Society of Archives and Records Management, 2(1), 7-40</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--박소리, 이성민, 김용, 김종혁 (2016). 기록물관리전문요원이 직무만족과 조직몰입도 향상을 위한 교육프로그램 개발. 한국기록관리학회지, 16(4), 31-53. http://dx.doi.org/10.14404/JKSARM.2016.16.4.031-->
<ref id="B008">
<label>8</label>
<element-citation publication-type="journal">
<person-group>
<name name-style="eastern"><surname>박</surname><given-names>소리</given-names></name>
<name name-style="eastern"><surname>이</surname><given-names>성민</given-names></name>
<name name-style="eastern"><surname>김</surname><given-names>용</given-names></name>
<name name-style="eastern"><surname>김</surname><given-names>종혁</given-names></name>
</person-group>
<year>(2016)</year>
<article-title>기록물관리전문요원이 직무만족과 조직몰입도 향상을 위한 교육프로그램 개발</article-title>
<source>한국기록관리학회지</source>
<volume>16</volume><issue>4</issue>
<fpage>31</fpage><lpage>53</lpage>
<pub-id pub-id-type="doi">10.14404/JKSARM.2016.16.4.031</pub-id>
<comment>Park, So-Ri, Lee, Sung Min, Kim, Yong, &#x0026; Kim, Chong-Hyuck (2016). A Study on the Development of a Training Program for the Improvement of Job Satisfaction and Organizational Commitment for Records Managers and Archivists. Journal of Korean Society of Archives and Records Management, 16(4), 31-53. http://dx.doi.org/10.14404/JKSARM.2016.16.4.031</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--시귀선 (2011). 국가기록원의 기록관리교육에 대한 개선방안 연구. 한국기록관리학회지, 11(1), 23-45.-->
<ref id="B009">
<label>9</label>
<element-citation publication-type="journal">
<person-group>
<name name-style="eastern"><surname>시</surname><given-names>귀선</given-names></name>
</person-group>
<year>(2011)</year>
<article-title>국가기록원의 기록관리교육에 대한 개선방안 연구</article-title>
<source>한국기록관리학회지</source>
<volume>11</volume><issue>1</issue>
<fpage>23</fpage><lpage>45</lpage>
<pub-id pub-id-type="doi">10.14404/JKSARM.2011.11.1.023</pub-id>
<comment>Si, Kwisun (2011). A Study on the Improvement of Record and Archives Training in the National Archives of Korea. Journal of Korean Society of Archives and Records Management, 11(1), 23-45</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--유혜정, 정연경 (2012). 기록관리 전문 인력의 전문성 증진 요건에 관한 비교 연구. 한국비블리아학회지, 23(3), 85-104. http://dx.doi.org/10.14699/kbiblia.2012.23.3.085-->
<ref id="B010">
<label>10</label>
<element-citation publication-type="journal">
<person-group>
<name name-style="eastern"><surname>유</surname><given-names>혜정</given-names></name>
<name name-style="eastern"><surname>정</surname><given-names>연경</given-names></name>
</person-group>
<year>(2012)</year>
<article-title>기록관리 전문 인력의 전문성 증진 요건에 관한 비교 연구</article-title>
<source>한국비블리아학회지</source>
<volume>23</volume><issue>3</issue>
<fpage>85</fpage><lpage>104</lpage>
<pub-id pub-id-type="doi">10.14699/kbiblia.2012.23.3.085</pub-id>
<comment>Yu, Hye-Jung &#x0026; Chung, Yeon-Kyoung (2012). A Comparative Study on Professional Qualification Factors of Archivists and Records Managers. Journal of the Korean Biblia Society for Library and Information Science, 23(3), 85-104. http://dx.doi.org/10.14699/kbiblia.2012.23.3.085</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--이영학 (2009). 기록물관리 전문요원의 운영 현황과 전망. 기록학연구, 21, 323-353.-->
<ref id="B011">
<label>11</label>
<element-citation publication-type="journal">
<person-group>
<name name-style="eastern"><surname>이</surname><given-names>영학</given-names></name>
</person-group>
<year>(2009)</year>
<article-title>기록물관리 전문요원의 운영 현황과 전망</article-title>
<source>기록학연구</source>
<volume>21</volume>
<fpage>323</fpage><lpage>353</lpage>
<comment>Lee, Young-Hak (2009). Current State and Future Direction of Professionals of Records Management. The Korean Journal of Archival Studies, 21, 323-353</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--이재영 (2007). 기록물관리전문요원 양성을 위한 교육과정에 관한 연구. 석사학위논문. 중앙대학교 대학원, 기록관리학과 기록물관리학전공.-->
<ref id="B012">
<label>12</label>
<element-citation publication-type="thesis">
<person-group>
<name name-style="eastern"><surname>이</surname><given-names>재영</given-names></name>
</person-group>
<year>(2007)</year>
<source>기록물관리전문요원 양성을 위한 교육과정에 관한 연구</source>
<comment>석사학위논문</comment>
<publisher-name>중앙대학교 대학원</publisher-name>
<comment>기록관리학과 기록물관리학전공</comment>
<comment>Lee, Jae Young (2007). A Study on Curriculum for Training the Archivist and Records Manager. unpublished master’s dissertation. The Graduate School Chung-Ang University, Dept. of Records and Archives Management</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--이정현 (2016). 기록물관리전문요원의 업무능력 향상을 위한 교과과정 개발에 관한 연구. 석사학위논문. 전북대학교 대학원, 기록관리학과.-->
<ref id="B013">
<label>13</label>
<element-citation publication-type="thesis">
<person-group>
<name name-style="eastern"><surname>이</surname><given-names>정현</given-names></name>
</person-group>
<year>(2016)</year>
<source>기록물관리전문요원의 업무능력 향상을 위한 교과과정 개발에 관한 연구</source>
<comment>석사학위논문</comment>
<publisher-name>전북대학교 대학원</publisher-name>
<comment>기록관리학과</comment>
<comment>Lee, Jeong-Hyeon (2016). A Study on Curriculum Development for Work Improvement of Professionals of Records Management. unpublished master’s dissertation. The Graduate School Chonbuk National University, Dept. of Archive &#x0026; Record Management</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--정승혜 (2017). 국내 광고학 분야의 사례 연구 방법론에 대한 고찰: 1990년대~2016년 연구 논문을 중심으로. 광고연구, 112, 107-133. http://dx.doi.org/10.16914/ar.2017.112.107-->
<ref id="B014">
<label>14</label>
<element-citation publication-type="journal">
<person-group>
<name name-style="eastern"><surname>정</surname><given-names>승혜</given-names></name>
</person-group>
<year>(2017)</year>
<article-title>국내 광고학 분야의 사례 연구 방법론에 대한 고찰: 1990년대~2016년 연구 논문을 중심으로</article-title>
<source>광고연구</source>
<volume>112</volume>
<fpage>107</fpage><lpage>133</lpage>
<pub-id pub-id-type="doi">10.16914/ar.2017.112.107</pub-id>
<comment>Chung, Sung Hye (2017). A Meta Analysis of Case Study Research in Korea: Focusing on Advertising Researches Published in 1990∼2016. Advertising Research, 112, 107-133. http://dx.doi.org/10.16914/ar.2017.112.107</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--정연경 (2002a). 미국 문헌정보학 대학원의 기록관리학 교육과정에 관한 연구. 한국문헌정보학회지, 36(4), 101-122. http://dx.doi.org/10.4275/KSLIS.2002.36.4.101-->
<ref id="B015">
<label>15</label>
<element-citation publication-type="journal">
<person-group>
<name name-style="eastern"><surname>정</surname><given-names>연경</given-names></name>
</person-group>
<year>(2002a)</year>
<article-title>미국 문헌정보학 대학원의 기록관리학 교육과정에 관한 연구</article-title>
<source>한국문헌정보학회지</source>
<volume>36</volume><issue>4</issue>
<fpage>101</fpage><lpage>122</lpage>
<pub-id pub-id-type="doi">10.4275/KSLIS.2002.36.4.101</pub-id>
<comment>Chung, Yeon-Kyoung (2002a). A Study on the Archives and Records Management Programs in the Schools of Library and Information Science in the U.S.A.. Journal of the Korean Society for Library and Information Science, 36(4), 101-122. http://dx.doi.org/10.4275/KSLIS.2002.36.4.101</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--정연경 (2002b). 캐나다의 기록학 대학원 교육프로그램에 관한 연구. 한국도서관·정보학회지, 33(4). 37-59.-->
<ref id="B016">
<label>16</label>
<element-citation publication-type="journal">
<person-group>
<name name-style="eastern"><surname>정</surname><given-names>연경</given-names></name>
</person-group>
<year>(2002b)</year>
<article-title>캐나다의 기록학 대학원 교육프로그램에 관한 연구</article-title>
<source>한국도서관·정보학회지</source>
<volume>33</volume><issue>4</issue>
<fpage>37</fpage><lpage>59</lpage>
<comment>Chung, Yeon-Kyoung (2002b). A Study on the Archival Graduate Programs in the Schools of Library and Information Science in English-Speaking Canada. Journal of Korean Library and Information Science Society, 33(4), 37-59</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--정연경 (2005). 한국과 미국의 대학원 기록관리학 교과과정에 관한 비교 연구. 한국기록관리학회지, 5(2), 5-25.-->
<ref id="B017">
<label>17</label>
<element-citation publication-type="journal">
<person-group>
<name name-style="eastern"><surname>정</surname><given-names>연경</given-names></name>
</person-group>
<year>(2005)</year>
<article-title>한국과 미국의 대학원 기록관리학 교과과정에 관한 비교 연구</article-title>
<source>한국기록관리학회지</source>
<volume>5</volume><issue>2</issue>
<fpage>5</fpage><lpage>25</lpage>
<pub-id pub-id-type="doi">10.14404/JKSARM.2005.5.2.005</pub-id>
<comment>Chung, Yeon-Kyoung (2005). A Comparative Study of Graduate Level Archival Curriculum in Korea and the United States of America. Journal of Korean Society of Archives and Records Management, 5(2), 5-25</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--정연경 (2010). 기록 전문직 양성 프로그램의 현황과 개선방향에 관한 연구. 한국기록관리학회지, 10(1), 99-118.-->
<ref id="B018">
<label>18</label>
<element-citation publication-type="journal">
<person-group>
<name name-style="eastern"><surname>정</surname><given-names>연경</given-names></name>
</person-group>
<year>(2010)</year>
<article-title>기록 전문직 양성 프로그램의 현황과 개선방향에 관한 연구</article-title>
<source>한국기록관리학회지</source>
<volume>10</volume><issue>1</issue>
<fpage>99</fpage><lpage>118</lpage>
<pub-id pub-id-type="doi">10.14404/JKSARM.2010.10.1.099</pub-id>
<comment>Chung, Yeon-Kyoung (2010). A Study on Current Status and a New Direction for Archival Education. Journal of Korean Society of Archives and Records Management, 10(1), 99-118</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--정정미 (2010). 기록관리학 대학원 실습교육 방안 연구: 인턴십 프로그램을 중심으로. 석사학위논문. 목포대학교 대학원, 기록관리학 협동과정.-->
<ref id="B019">
<label>19</label>
<element-citation publication-type="thesis">
<person-group>
<name name-style="eastern"><surname>정</surname><given-names>정미</given-names></name>
</person-group>
<year>(2010)</year>
<source>기록관리학 대학원 실습교육 방안 연구: 인턴십 프로그램을 중심으로</source>
<comment>석사학위논문</comment>
<publisher-name>목포대학교 대학원</publisher-name>
<comment>기록관리학 협동과정</comment>
<comment>Jeong, Jeong Mi (2010). A Study on the Archival Practical Training: Internship Program. unpublished master’s dissertation. The Graduate School of Mokpo National University, Interdisciplinary Program of Records Management</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--정힘찬, 김수정 (2018). 기록물관리 전문요원의 국가기록원 계속교육 전이효과에 관한 연구. 한국기록관리학회지, 18(3), 71-95. http://dx.doi.org/10.14404/JKSARM.2018.18.3.071-->
<ref id="B020">
<label>20</label>
<element-citation publication-type="journal">
<person-group>
<name name-style="eastern"><surname>정</surname><given-names>힘찬</given-names></name>
<name name-style="eastern"><surname>김</surname><given-names>수정</given-names></name>
</person-group>
<year>(2018)</year>
<article-title>기록물관리 전문요원의 국가기록원 계속교육 전이효과에 관한 연구</article-title>
<source>한국기록관리학회지</source>
<volume>18</volume><issue>3</issue>
<fpage>71</fpage><lpage>95</lpage>
<pub-id pub-id-type="doi">10.14404/JKSARM.2018.18.3.071</pub-id>
<comment>Jeong, Him-Chan &#x0026; Kim, Soojung (2018). A Study on the Transfer Effect of Continuing Education in the National Archives of Korea for Records Managers. Journal of Korean Society of Archives and Records Management, 18(3), 71-95. http://dx.doi.org/10.14404/JKSARM.2018.18.3.071</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--최윤정 (2006). 영구기록물관리자를 위한 계속교육에 관한 연구. 석사학위논문. 명지대학교 기록과학대학원, 기록관리학과.-->
<ref id="B021">
<label>21</label>
<element-citation publication-type="thesis">
<person-group>
<name name-style="eastern"><surname>최</surname><given-names>윤정</given-names></name>
</person-group>
<year>(2006)</year>
<source>영구기록물관리자를 위한 계속교육에 관한 연구</source>
<comment>석사학위논문</comment>
<publisher-name>명지대학교 기록과학대학원</publisher-name>
<comment>기록관리학과</comment>
<comment>Choi, Yun-Jung (2006). A Study on the Continuing Education for Archivists. unpublished master's dissertation. The Graduate School of Myungji University, Dept. of Archival Science</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--최정태, 윤송원 (2001). 기록관리학의 정립과 기록전문가 양성교육에 관한 연구. 한국가록관리학회지, 1(1), 95-130.-->
<ref id="B022">
<label>22</label>
<element-citation publication-type="journal">
<person-group>
<name name-style="eastern"><surname>최정태</surname><given-names>윤송원</given-names></name>
</person-group>
<year>(2001)</year>
<article-title>기록관리학의 정립과 기록전문가 양성교육에 관한 연구</article-title>
<source>한국가록관리학회지</source>
<volume>1</volume><issue>1</issue>
<fpage>95</fpage><lpage>129</lpage>
<pub-id pub-id-type="doi">10.14404/JKSARM.2001.1.1.095</pub-id>
<comment>Choe, Jung-Tai &#x0026; Yoon, Song-Won (2001). A Study on Establishment for Archival Management and Training of Archivists. Journal of Korean Society of Archives and Records Management, 1(1), 95-130</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--한국기록전문가협회 (2016). 제8회 전국기록인대회 온라인 설문조사 결과. 서울: 한국기록전문가협회.-->
<ref id="B023">
<label>23</label>
<element-citation publication-type="report">
<collab>한국기록전문가협회</collab>
<year>(2016)</year>
<source>제8회 전국기록인대회 온라인 설문조사 결과</source>
		<publisher-loc>서울</publisher-loc>
		<publisher-name>한국기록전문가협회</publisher-name>
<comment>Korea Association of Records Managers and Archivists (2016). Online Survey Results of the 8th National Archivist Conference. Seoul: Korea Association of Records Managers and Archivists</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--행정안전부 (2017). 기록물관리전문요원 자격취득자 조사 결과보고. 세종시: 행정안전부.-->
<ref id="B024">
<label>24</label>
<element-citation publication-type="report">
<collab>행정안전부</collab>
<year>(2017)</year>
<source>기록물관리전문요원 자격취득자 조사 결과보고</source>
		<publisher-loc>세종시</publisher-loc>
		<publisher-name>행정안전부</publisher-name>
<comment>Ministry of the Interior and Safety (2017). Report on the Survey Results of Qualified Acquirers of Records Managers. Sejong: Ministry of the Interior and Safety</comment>
</element-citation>
</ref>
<!--The Association of Canadian Archivists (1990). Guidelines for the Development of a two-year curriculum for a Master of Archival studies. Ottawa: The Association of Canadian Archivists.-->
<ref id="B025">
<label>25</label>
<element-citation publication-type="report">
<collab>The Association of Canadian Archivists</collab>
<year>(1990)</year>
<source>Guidelines for the Development of a two-year curriculum for a Master of Archival studies</source>
		<publisher-loc>Ottawa</publisher-loc>
		<publisher-name>The Association of Canadian Archivists</publisher-name>
</element-citation>
</ref>
<!--The Association of Canadian Archivists (2016). Handbook for Archival Certification. Ottawa: The Association of Canadian Archivists.-->
<ref id="B026">
<label>26</label>
<element-citation publication-type="report">
<collab>The Association of Canadian Archivists</collab>
<year>(2016)</year>
<source>Handbook for Archival Certification</source>
		<publisher-loc>Ottawa</publisher-loc>
		<publisher-name>The Association of Canadian Archivists</publisher-name>
</element-citation>
</ref>
<ref-list>
<title>[ 관련 법령 ]</title>
<!--『공공기록물 관리에 관한 법률 시행규칙.』 2017. 행정안전부령 제11호.-->
<ref id="B027">
<label>27</label>
<element-citation publication-type="law">
<source>공공기록물 관리에 관한 법률 시행규칙</source>
<comment>2017. 행정안전부령 제11호</comment>
</element-citation>
</ref>
</ref-list>
<ref-list>
<title>[ 웹사이트 ]</title>
<!--The Society of American Archivists. 검색일자: 2018. 2. 28. http://www2.archivists.org/prof-education/graduate/gpas-->
<ref id="B028">
<label>28</label>
<element-citation publication-type="webpage" publication-format="web">
<source>The Society of American Archivists</source>
<date-in-citation content-type="Retrieved-date"
iso-8601-date="2018-02-28">검색일자: 2018. 2. 28</date-in-citation>
<comment><uri>http://www2.archivists.org/prof-education/graduate/gpas</uri></comment>
</element-citation>
</ref>
</ref-list>
</ref-list>
</back>
</article>
